آينده روشن - آخرين عناوين ::پژوهشکده مهدویت:: :: نسخه کامل http://bfnews.ir/vsnakahn19gc4.5k4.html Mon, 19 Nov 2018 21:35:48 GMT استوديو خبر (سيستم جامع انتشار خبر و اتوماسيون هيئت تحريريه) نسخه 3.0 http://bfnews.ir/skins/default/fa/normal/ch01_newsfeed_logo.gif تهيه شده توسط وب سايت خبری آينده روشن http://bfnews.ir/ 100 70 fa نقل و نشر مطالب با ذکر نام وب سايت خبری آينده روشن آزاد است. Mon, 19 Nov 2018 21:35:48 GMT ::پژوهشکده مهدویت:: 60 مأمور حسینی http://bfnews.ir/vdciyqay.t1apq2bcct.html به گزارش آینده روشن یکی از اتفاقاتی و کراماتی که در دوران اربعین حسینی امسال  اتفاق افتاده است به یکی اعضای موسسه آینده روشن به صورت مستقیم نقل شد که ایشان به رشته تحریر درآورده است.اینجانب سیدمحمد (فامیلی و شماره تماس محفوظ است) به همراه همسر، مادرخانم و دختر پنج ساله‌ام در راهپیمایی عظیم اربعین حسینی شرکت کردیم؛ قصدمان زیارت حرم امیرالمؤمنین(ع) در نجف و پیاده‌روی به کربلای معلی بود، شب اربعین به کربلا رسیدیم و تا صبح در جوار حرم ابی‌عبدالله(ع) بودیم.بعدازظهر روز اربعین قصد حرکت به مرز چذابه و برگشت به کشور عزیزمان ایران را داشتیم، با راننده عراقی بر سر مقصد و مبلغ کرایه ماشین به توافق رسیدیم؛ البته نه او فارسی می‌دانست و نه ما عربی و بقیه مسافران همه عراقی بودند که هیچکدام فارسی نمی‌دانستند.بین مسیر راننده از یکی از مسافران خواست تا کرایه‌ها را جمع کند، بعد از چند ساعت متوجه شدیم که در بغداد هستیم و راننده به درب صرافی رفته برای تبدیل پول ایرانی ما؛ بعد از مدتی برگشت و ما به سختی از حرف‌هایش متوجه شدیم که پول ما را کم می‌داند، تازه فهمیدیم توافقی که بر سرمبلغ کردیم او به پول عراقی حساب کرده و ما ایرانی.بر سر موضوع بحث‌مان شد وخواستار قضاوت نیروی نظامی که در آن نزدیکی مستقر بودند شدیم که با مداخله آنها متوجه شدیم راننده بیشتر از کرایه مسیر با مسافران طی کرده است ولی به هر حال همه قبول کرده بودند و ماهم که متوجه نشده بودیم.یکی از افراد نظامی بزرگواری نمود و بدون اینکه ما چیزی بگوییم مابه التفاوت کرایه را که مبلغ قابل توجهی بود را به راننده داد و این عمل او برای ما بسیار ارزشمند بود.ما هم به پاس محبت او رویش را بوسیدیم و دوباره به راه افتادیم و بعد از مدت کوتاهی که به مقصد رسیدیم متوجه شدیم که راننده به جای چذابه ما را به کاظمین آورده است.اینجا تعجب کردیم و بعد از بحثی که با راننده داشتیم مانده بودیم که به راننده اعتراض کنیم که چرا به جای چذابه ما را به کاظمین آورده یا خوشحال باشیم که بدون آن‌که بخواهیم ما را طلبیده‌اند که زائر امام موسی کاظم(ع) و آقا جوادالائمه شدیم، بعد این‌که به حال خود آمدیم با شوق زیادی به پابوسی این دو امام عزیز رفتیم.جای شما خالی خداوند زیارت دلچسبی نصیب‌مان نمود. ]]> ::پژوهشکده مهدویت:: Sat, 17 Nov 2018 08:43:29 GMT http://bfnews.ir/vdciyqay.t1apq2bcct.html پرسش و پاسخ مهدوی http://bfnews.ir/vdccpiqm.2bq1e8laa2.html به گزارش آینده روشن امروز جامعه درگیر سوالاتی درباره مهدویت است که سعی داریم با استفاده از کتاب «مهدویت پرسش ها و پاسخ ها» که در معاونت پژوهش مؤسسه آینده روشن (پژوهشکده مهدویت) تهیه شده است به این سوالات، پاسخ دهیم.آیا مسیحیان موعودباورند؛ یعنی معتقد به آمدن منجی در آخرالزمان هستند؟ نام منجی آنان چیست؟ آنان آمدن منجی را چگونه ترسیم می‌کنند؟مسیحیان هم به عنوان یکی از ادیان ابراهیمی معتقدند در پایان این عالم یک نجات‌دهنده خواهد آمد و آن‌ها را به سعادت کامل می‌رساند. البته از نظر آنان منجی کسی نیست جز عیسی بن مریم؛ یعنی همان کسی که دین مسیحیت منتسب به اوست. مسیحیان معتقدند همان‌گونه که عیسی یک‌بار برای نجات انسان‌ها از گناه ظهور کرد، یک‌بار دیگر در آخرالزمان برای نجات نهایی مؤمنان مسیحی باز خواهد گشت. آنان در مورد بازگشت مسیح معتقدند: عیسی که همان ماشیح بنی‌اسرائیل بود و نوید رهایی انسان را داده بود طولی نمی‌کشد که پس از آن‌که بر صلیب شد، دوباره به جهان بازگردد تا ملکوتی را که از آن سخن گفته بود، برقرار سازد.  برای پیروان او بسیار سخت بود که بپذیرند مراد و منجی‌شان به همین سادگی بر صلیب شود. به همین دلیل آنان در این زمینه موضع روشنی گرفتند و آن این‌که: «عیسی مسیح از میان مردگان برخاسته است». براساس این اعتقاد، عیسی پس از آن‌که بر صلیب رفت و دفن شد، سه روز بعد از میان مردگان برخاست، مدت چهل روز بر روی زمین اقامت گزید و سپس به آسمان‌ها صعود کرد.  به راحتی می‌توان حدس زد که این اعتقاد فارغ از همۀ آن‌چه در پیرامون آن می‌توان گفت، تا چه اندازه می‌تواند برای حواریون سرمست‌کننده و خوشایند باشد و تا چه اندازه می‌تواند ناامیدی را از آن‌ها دور کند. برای همین بود که طولی نکشید این آموزه به کلیدی‌ترین آموزۀ مسیحیت بدل شد. آموزه‌ای که تمام ماهیت و معنای کلیسا بر آن استوار است. کتاب مقدس بیش از سیصدبار به این موضوع پرداخته است، و چندین باب کامل به تبیین این آموزه اختصاص یافته است که از آن جمله است: متی، ابواب 25 و 24؛ مرقس، باب 13؛ لوقا، باب21. فراتر از آن، گاه رساله‌هایی صرفاً به بیان و توصیف این موضوع همت گماشته‌اند، مانند: تسالونیکیان اول و دوم و مکاشفۀ یوحنا. با توجه به همین حقیقت است که می‌توان ادعا کرد: رجعت مسیح مهم‌ترین جزء تعالیم کتاب مقدس است.  علاوه بر آن بسیاری از مفاهیم مطرح شده در کتاب مقدس بدون درک مفهوم رجعت مسیح قابل فهم نیستند. مفاهیمی مانند کاهن و پادشاه بودن عیسی، نجات در آینده و شمار فراوانی از آموزه‌های کتاب مقدس تنها زمانی معنادار می‌شوند که آموزۀ رجعت عیسی پذیرفته شود. تعالیمی چون تعمید و عشاء ربانی با این آموزه پیوندی عمیق برقرار ساخته‌اند.  براساس این اعتقاد، عیسی خود بارها اعلام کرده که شخص اول  به صورت ناگهانی و بدون اطلاع قبلی  در جلال و هیبت پدر  و به همراه فرشتگان و همراه با پیروزی و فتح خواهد آمد. پرداختن به اشارات کتاب مقدس در مورد مسئلۀ بازگشت عیسی مسیح کار دشواری است و ارائۀ تنها فهرستی از تمام آیاتی که به این موضوع پرداخته، فهرست بلندی خواهد بود. در این آیات گاه عیسی خود وعدۀ بازگشت می‌دهد؛ مانند: اما به شما می‌گویم که بعد از این از میوۀ مو دیگر نخواهم نوشید تا روزی که آن را با شما در ملکوت پدر خود تازه آشامم.  و گاه رسولان امید و انتظار را در جامعۀ مسیحی زنده می‌کنند: ای حبیبان الآن فرزندان خدا هستیم و هنوز ظاهر نشده است آن‌چه خواهیم بود لکن می‌دانیم چون او ظاهر شود مانند او خواهیم بود. . . Encyclopedia Biblica, Vol 3, P 3058. . اعمال رسولان، 1: 1-12.  . الاهیات مسیحی، هنری تیسن، ص327. . همان، ص328. . نک: یوحنا، 14: 13؛ 21: 22 - 23. . نک: متی، 24: 32 - 51؛ 25: 2 - 13؛ مرقس، 13: 33 - 37. . نک: متی، 16: 27 ؛ 19: 28 و 25: 13. . متی،26: 29.  . اول یوحنا، 3: 2 و3. انتهای پیام ]]> ::پژوهشکده مهدویت:: Sun, 04 Nov 2018 07:41:59 GMT http://bfnews.ir/vdccpiqm.2bq1e8laa2.html اگر فرهنگ همدلی اربعین در جامعه ساری و جاری شود، مشکلات اقتصادی حل و قابل درمان خواهد بود http://bfnews.ir/vdca60n0.49nuy15kk4.html به گزارش آینده روشن حجت الاسلام و المسلمین محمد صابر جعفری رئیس انجمن علمی مهدویت حوزه علمیه قم با بیان ویژگی‌های پیاده روی اربعین حسینی گفت : اربعین جلوه عظیمی از حرکت انسانها است که نکات و درسهای عظیمی به دنبال دارد؛ توجه به این نکات است که می تواند در سبک زندگی انسانها تحولات جدی و ویژه ای به جای بگذارد. بی شک حرکت میلیونها انسان شیفته عدالت و آزادی و مبارزه با ظلم وستم به سوی کربلای معلی اولین حرکت بی نظیر در تاریخ است که میلیونها انسان همانند رودهای خروشان به صورت پیوسته به سمت احیای آزادگی قدم بر می‌دارند.وی در این باره افزود: به نظر میرسد در طول تاریخ چنین حرکتی با این عظمت وجود نداشته بنابراین انتظار می رود این حرکت به ثبت جهانی برسد. عشق امام حسین علیه السلام تجمیع جلوه همه محبت هاست، بنحوی که خواهران و برادران از نژادها و قومیت های مختلف از سراسر جهان را گرد هم جمع می کند تا همگی بر یک نکته تاکید کنند؛ هر چند زبان یکدیگر را متوجه نمی شوند، اما برآن هستند تا شعار آزادگی و مبارزه با ظلم وستم امام حسین علیه السلام را یک بار دیگر بر سر بیدادگران عالم فریاد بزنند.این پژوهشگر دینی با بیان اینکه زبان همه زوار عشق به امام حسین علیه السلام است اظهار داشت: زبان اربعین، زبان عشق و ارادت به فرهنگی است که امام حسین علیه السلام برای کل تاریخ از خود به جای گذاشتند؛ هر چند در حزن شهادت امام محزون هستند، اما می دانند که عشق به امام حسین علیه السلام است که همه آنها را در یک مکان با یک دل و یک عقیده و نیت همراه کرده است.حجت الاسلام جعفری در تشریح ویژگی های اربعین گفت: بی شک حرکت اربعین حسینی یادآور حمایت از امام زمان علیه السلام است، به‌نحوی که جلوه‌ای از خصلت های خوبی است که می تواند انسان را در مسیر یاری رساندن به امام زمانش هدایت کند؛ اربعین نماد  ایثار، گذشت و مهربانی است؛ در مراسم اربعین بد اخلاقی و تندی رفتار با دیگران دیده نمی شود. وی افزود: در محبت ایجاد شده به نام و یاد امام حسین علیه السلام است که دلها در کنار هم قرار می گیرند به نحوی که شیعه و سنی در حال حرکت به سمت یک مسیر مشخص، زیارت امام حسین علیه السلام در هنگامه شب و روز بارها و بارها خود را با شاخص رفتاری و سبک زندگی امام حسین علیه السلام می سنجند.این کارشناس مهدویت با بیان اینکه اربعین بهترین زمان تفکر است تصریح نمود: سنجیدن با شاخص رفتاری و سبک زندگی امام حسین علیه السلام منجر می شود که انسان خود را با همان شاخص و معیار به امام معرفی کند، لذا دراین فضا خود را در موقعیتی قرار می دهد که مورد رضایت امام باشد؛ از سوی دیگر حرکت در راهپیمایی اربعین فرصت تفکری سالم را به انسان می دهد که اگر در روز عاشورا حضور داشتم در کدام سوی جبهه قرار می گرفتم؟ این تفکر منجر به شناخت بیشتر انسان و آموزش وی در همراهی و حمایت از امام زمان عصر خویش می شود.حجت الاسلام والمسلمین محمد صابر جعفری رئیس انجمن علمی مهدویت حوزه علمیه قم گفت: زلال شدن در خلوت درونی خود، هرچند جاده های منتهی به کربلای معلی شلوغ است اما انسان را وظیفه شناس کرده و عقل را در بستر و مسیری قرار می دهد که به دنبال بهترین راه و مسیر و انتخاب بهترین سبک زندگی برای آینده خود و جامعه باشد؛ بی شک حضور در مراسم اربعین بهترین زمان برای تفکر است، چرا که تفکر بهترین عبادت است و نتیجه آن زلال شدن تعهد و پیمان با امام زمان علیه السلام خواهد بود.وی تاثیر اربعین را در زدودن رفتارهای غیر انسانی با توجه به وقایع اخیر اقتصادی کشور اینگونه مورد تحلیل قرار داد: هر چند متاسفانه در حوزه اقتصادی در هفته های گذشته شاهد رفتارهای غیر دینی از جمله احتکار و حریص بودن برخی در جمع آوری مواد غذایی تا اقلام ضروری مردم بودیم، در حالی که به صورت طبیعی نمی‌توان برای یک ماه از میلیونها انسان پذیرایی کرد اما اربعین حسینی به ما نشان می دهد ده ها میلیون انسان در اربعین به بهترین  نحو ممکن یا حتی تشریفاتی ترین وجه مورد پذیرایی قرار می گیرند، شکوه پذیرایی از میلیونها زائر انسانی در ویژگی ایمانی پذیرایی کنندگان و پذیرایی شوندگان است که به اندازه وسع خود ایثار می کنند و آنهایی که مورد پذیرایی قرار می گیرند هرگز حرص نزده و به دنبال برداشت بیش از سهمشان نیستند.پژوهشگر دینی اظهار داشت: مسلما اگر فرهنگ همدلی اربعین در جامعه ساری و جاری شود، مشکلات اقتصادی حل و قابل درمان خواهد بود. اینکه هر کسی به اندازه توان خود به جامعه کمک کند و هر کس به میزان نیازش بردارد، حرص و طمع ازجامعه رخت برمی بندد، بنابراین شرکت در مراسم اربعین حسینی جلوه ای از همدلی و همراهی با جامعه و در غم و شادی آنها سهیم بودن است که بالاترین درس زندگی به شمار می رود.حجت الاسلام والمسلمین محمد صابر جعفری رئیس انجمن علمی مهدویت حوزه علمیه قم ویژگی های یاران امام زمان علیه السلام و زوار اربعین حسینی را اینگونه عنوان نموده گفت: درباره  یاران امام زمان علیه السلام آمده بدون اطلاع قبلی از سراسر جهان برای یاری حضرت  دور هم جمع می شوند، بی شک این موضوع یادآور حرکت میلیونی مردم در اربعین به سمت کربلاست؛ جلوه ای از همراهی و یاری امام زمان علیه السلام که خود را در حرکت انسانهایی با زبانهای مختلف از اقصی نقاط جهان به سمت سرزمین نینوا نشان می دهد؛ انسانهایی که زیارت اربعین را قرائت می کنند و در کنار دعا خواندن به این موضوع مهم می‌اندیشند که چه کسانی در برابر امام حسین علیه السلام ایستادند، چرا دلبسته و فریفته دنیا شدند؟ و آیا این دلبستگی برایشان سودی به دنبال داشت؟وی افزود: بی شک راهپیمایی اربعین درس عبرت آموز و زمان مناسبی برای تفکر است، اینکه اسیر تعلقات دنیا نشویم و تنها به دنبال سود و تجارت برتر برای آخرتمان باشیم، اینکه نباید در کنار عده ای سود جو به امام زمانمان پشت کنیم، اینکه تا پای جان از امامی دفاع کنیم که مخالف جهالت و گمراهی و به دنبال نجات انسانهاست؛ همه و همه از دروسی است که پیاده روی اربعین به ما می دهد.حجت الاسلام جعفری در پایان با اشاره به درس آزادگی امام حسین علیه السلام و جاری بودن آن در زندگی امروز عنوان نمود: اینکه امام حسین علیه السلام درآن نطق تاریخی فرمودند: من حسینی هستم که با مثل یزید اهل بیعت و همراهی نیستم و خطم از او جداست؛ به ما می آموزد که در اربعین حسینی باید خط و راه و روش خود را مشخص کنیم، یا یزیدی می شویم یا در خط امام حسین قرار میگیریم؛ بی شک اربعین خط و مشی انسان را مشخص می کند و جلوه های این حرکت حسینی است که علاوه بر افزایش معرفت این شادی را در قلوب مومنین ایجاد می کند که جامعه اربعین ساز می تواند بسترهای ظهور حضرت مهدی علیه السلام و همراهی و حمایت از ایشان را رقم بزند.انتهای پیام/138 ]]> ::پژوهشکده مهدویت:: Sun, 21 Oct 2018 10:31:38 GMT http://bfnews.ir/vdca60n0.49nuy15kk4.html بررسی نمادهای امام دوازدهم در ایران، با تكیه بر اِلِمان‌های شعر، سازه، مراسم تا پایان سده دهم هجری http://bfnews.ir/vdchwqnq.23nixdftt2.html به گزارش آینده روشن مقاله علمی پژوهشی بررسی نمادهای امام دوازدهم در ایران، با تكیه بر اِلِمان‌های شعر، سازه، مراسم تا پایان سده دهم هجری که به قلم حجت الاسلام مجید احمدی کچایی به رشته تحریر در آمده است، خدمت شما خوانندگان تقدیم می گردد:بررسی نمادهای امام دوازدهم در ایران، با تكیه بر اِلِمان‌های شعر، سازه، مراسم تا پایان سده دهم هجریمجید احمدی کچائیچکیدهپژوهه حاضر به دنبال بازخوانی گونه‌های از نماد می‌باشد که ترجمان باور به امام مهدی(عج) در آن نمودار شده است، محدوده زمانی آن از ابتدای غیبت کبری بوده و تا اواسط دولت صفویان مورد کنکاش قرار گرفته است، دوره‌ای که شیعه امامیه به شدت در تکاپو بوده و توانست در جغرافیای ایران رشد شگفت‌انگیزی داشته باشد، در این مسیر بازخوانی چند اِلِمان مشهور از جمله شعر، سازه، مراسم مورد بررسی قرار گرفته و این مهم دانسته شد که بسیاری از این نمادها سیر تکاملی داشته و با گسترش باور به غیبت امام ثانی عشر و آزادی نسبی متأثر از حاکمان شیعی در نماد‌سازی نقشی بس چشم‌گیر داشته است، در ادامه برخی از نشانه‌های خرافی نیز بررسی شده و تبیین شد که چرا در ادبیات نمادسازی شیعه به وجود آمده در عین حال استقبال چندانی از آن در تاریخ صورت نگرفت.واژگان کلیدیامام مهدی(عج)، نماد، غیبت کبری، شیعه امامیه، ایران.مقدمهبا آغاز دوره غیبت، امام مهدی(عج) برای دوره‌ای نامعلوم از دیده‌ها نهان گشت و دیگر این امكان برای شیعیان وجود نداشت كه بتوانند با امام خود ملاقات داشته باشند، این امر سبب گشت تا شیعیان امامی، به تدریج با جریان غیبت كنار آمده و بر اساس اصلی كه هر شیعه باید آماده ظهور امام باشد به ساخت اِلِمان‌های روی آورند که نماد انتظار بوده است، بنابراین در طول غیبت كبری نمادهای گوناگونی در این باره ساخته شد، به طوری که با گذشت زمان و تکامل نمادها، جلوه‌های روشن‌تری از باور شیعیان پیرامون انتظار ارائه گردید. نمادهای ساخته شده را به می‌توان به چند دسته تقسیم كرد: نمادهای هنری، سازه‌ای، مراسم، هر كدام از این موارد خود در بستر تاریخ غیبت كبری كه زمانی زیادی بوده دچار تحول گشته و با سپری شدن آن سیر تكاملی داشته است و در دوره صفویه به رشد نسبی رسید، این امر به خصوص با گسترش تشیع امامی در جغرافیای ایران و روند رو به رشد امامی مذهبان در آن منطقه، سبب رشد فزاینده هر سه نماد مذكور شد و از نمادهای كلی و ابتدایی به اِلِمان‌های وزین تبدیل گشت، در این میان برخی از نمادهای سست نیز به وجود آمد که عمدتا این موارد را باید بر اساس شتاب‌زدگی شیعیان در انتظار فرج و قریب الوقوع بودن ظهور امام مهدی(عج) پی‌جویی کرد. پژوهه کنونی به دنبال شناسایی آن نمادها و سیر تطور آن بوده و با تكیه بر مفهوم مهدویت، یادکرد امام دوازدهم در این اِلِمان‌ها ملاك قرار گرفته است، اهمیت بازخوانش نمادها از جهتی می‌تواند روند گسترش تشیع در ایران را نیز بازگو کند و از طرف دیگر توجه شیعیان به امام دوازدهم و نفوذ باور به امام ثانی عشر را بشناسد. در ادامه ابتدا واژه نماد باز تعریف شده و پس از آن به بررسی نمادهای ذکر شده توجه خواهد شد. مفهوم‌شناسینَماد (که مَظهَر و سَمبُل هم نامیده شده) نشانه‌ای است که حاکی از یک اندیشه یا شیء و یا مفهوم، می‌باشد، نماد می‌تواند یک شیء مادی باشد که شکلش به طور طبیعی یا بر پایه قرارداد با چیزی که به آن اشاره می‌کند پیوند داشته باشد. واژه Sign در لغت به معنی نشان، علامت و نماد می‌باشد، برخی بر این باورند که نماد نشانه‌ای است که میان صورت و مفهوم آن نه شباهت عینی است و نه رابطه همجواری، بلکه رابطه‌ای قراردادی وجود دارد. (محسنیان‌راد، 1385ش: 202) به باور نگارنده با آن‌که نمادها نمی‌توانند بی‌ارتباط با فرهنگ‌ها باشند و آداب و رسوم ملت‌ها در پیدایش نمادها تأثیر مستقیم دارد، در عین حال باورداشت اقوام نیز تأثیر به سزایی در نماد‌سازی خواهد داشت، با این وصف سازش نمادها بر پایه دو اصل قرار دادهای اجتماعی و باورداشت اقوام شکل خواهد گرفت. بنابراین چارچوب نظری این تحقیق آن است که نمادهای برساخته شده توسط شیعیان بر اساس زایش فرهنگی ایشان و همچنین بر گرفته از باورداشت ایشان بر امامی موعود و موجود بوده است، امامی مذهبان در ورای باورداشت‌شان به امام مهدی(عج) در سایه نماد توجه ویژه پیدا کرده و در ادامه با گسترش جغرافیای تشیع، تعداد ایشان فزونی یافته و سرانجام با شکل‌گیری حکومت فراگیر صفویه، اِلِمان‌ها نیز به شکل بایسته‌ای در میان امامیه پایدار شد. در این راستا ابتدا به تطور شعر مهدوی با رویکرد به امام مهدی(عج) توجه می‌شود و پس از آن دیگر نمادها نیز بررسی خواهد شد. شعراولین اِلِمان شیعی فراگیر در غیبت كبری شعر و سرودن اشعاری پیرامون مفاهیم دینی بوده است، اشعار فارس زبان‌ها در ابتدا بیشتر با مضمون مناقبی برای مفاهیم دینی به خصوص پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) ایشان شکل گرفت، با این حال نمی‌توان تا نیمه سده چهارم هجری اشعاری با مضامین منقبت‌گرایانه یافت، (مجاهدى، 1384ش) بلکه بیشتر اشعار فارسی درباره فضایل خلفا و برخی از اصحاب بوده است، در مقابل نیز با رویکرد منقبت‌نگارانه تشیع برخورد می‌شده است گرچه این امر احتمالا به جهت جمعیت غالبی اهل‌سنت و حاکمیت سنی‌گرایانه در ایران بوده است، بعدها با روی کار آمدن دولت شیعی آل بویه که در بغداد و بخش‌هایی وسیعی در ایران حکومت می‌کردند مراسمات شیعی رونق گرفت و سبب شد تا علاوه بر گسترش تشیع، شیعیان بتوانند در انجام مناسک مذهبی خود آزادانه‌تر رفتار کنند از جمله آن توجه به شعر منقبت‌نگارانه بوده است، (همو: 42( منقبت‌نگاری در این دوره نیز روند یک‌سان نداشته است، در ابتدا ویژگی‌ها و اوصاف دولت حق را برخی از شعرا در امرا معنا می‌کردند و سعی بلیغی داشتند تا این دسته از حکام را با اوصاف مهدی‌گونه بستایند، اما توجه به ائمه هدی(ع) و امام مهدی(عج) نیز توجه شعرا را به خود جلب کرد، این نگرش پس از مدتی و با گسترش تشیع در جغرافیای ایران صورت گرفت و به صورت روز افزون ادامه داشته است.  در ادامه با تقسیم‌بندی این دوره‌ها به این مهم توجه داده خواهد شد که با گذشت سده‌ها جریان مهدی باور با رویکرد به امام مهدی(عج) در میان شعرای ایران روز افزون بوده است. در تقسیم‌بندی اشعار فارسی می‌توان آن را در بخش شعر منقبت‌گرایانه به چند دسته تقسیم کرد: اشعار مهدویت‌گرایانه با رویکرد تمجید از حاکمانعده‌ای از شاعران با تشبیه مفاهیم مهدوی با برخی از زمام‌داران عصر خود سعی در تمجید از ایشان داشته‌اند، دانسته است این دسته از اشعار فارغ از سراینده آن نمی‌تواند بیان‌کننده حقایق آن دوره تاریخی باشد بلکه بیشتر جلب نظر حاکمان بوده است. برای نمونه می‌توان به این شعرا اشاره داشت: _ حسن عنصری بلخی (431ق) از شعرای دوره غزنویان، وی شیوه حكومتى سلطان محمود غزنوى (421ق) را نسخه‏اى از حكومت جهان شمول مهدى موعود معرّفى مى‏كند و حکومت پادشاه ظالم غزنوی را همسان حکومت عدالت محور مهدی دانسته است! (دیوان عنصرى بلخى، 1342ش: 167_170) _ ابومنصور (قطران) تبریزى ملقّب به امام الشّعراء (متوفاى 466ق)، وی با تشبیه زلزله به فتنه دجال،  در تملق پادشاه تا آن‌جا پیش می‌رود که تمرد از فرامین او و عدم اطاعت از شاه را سبب زلزله دانسته است. (دیوان قطران تبریزى با مقالاتى از سه تن از اساتید زبان فارسی، 207-208) _ ابوالفرج رونى (متوفاى 508ق) كه از قصیده‏سرایان مطرح در سده‏هاى پنجم و ششم هجرى است ‏در قصیده‏اى كه براى ممدوح خود _ سیف الدّوله محمود _ سروده، آشنایى مردم زمانه خود را با آیت مهدى» از رایت او مى‏داند! و از میان رفتن فتنه دجّال» را از هیبت وى مى‏شناسد. (دیوان انورى، 1043-1045).  از این دست شعرا که نگاهی متملقانه به حاکمان داشته‌اند فراوان دیده می‌شوند که جهت عدم اطاله بحث به همین مقدار بسنده می‌شود. مفهوم عدالت‌گستری مهدویتدر این بخش بیشتر شاعران با الهام از قیام امام مهدی(عج)، با توجه به روایات فراوان که درباره ویژگی ظهور و ایام حضور مهدی وارد شده به بیان اشعاری در این زمینه دست زده‌اند، به طوری كه در قسمت اعظمى از شعر آیینى جریان دارد و مسائلى همانند: غیبت، ظهور، فرج، انتظار و یاران آن حضرت در زمانه غیبت، در شعر مهدوى مطرح است. باید توجه داشت در شعر آیینی توجه به ابعاد مهدویت بسیار بیش از توجه به امام مهدی(عج) بوده است، برای نمونه خاقانى‏ شروانی 595ه در بیان ویژگی مفهوم مهدویت عدالت ایشان را مهم دانسته است اما به امام ثانی عشر اشاره‌ای ندارد: (دیوان خاقانى شروانى، 2537: 676)‏  عطار نیشابورى(627ق) در منظومه‏هاى عرفانى خود، بارها از مهدى با عنوان کلی مهدویت یاد کرده است اما آشکار نیست که مراد وی آیا امام مهدی(عج) بوده یا مفهوم مهدویت را لحاظ کرده است، گرچه نشانه‌ها حاکی از آن است که مراد وی بیشتر طرح مفاهیم مهدویت می‌باشد.  حافظ(791ق) شاعر سرشناس ایرانی در سده‌های میانی بوده که به جهت سرودن اشعار عارفانه و کاملا استعاره‌گونه سرآمد بسیاری از شاعران می‌باشد، وی نیز در مفهوم مهدویت قصیده‌ای دارد، از این شعر نیز نمی‌توان به باورهای شخص وی پی برد در عین حال او همانند بسیاری از هم صنفان خود به این مهم توجه داشته است، وی با تشبیه فراغ از مهدی به جدایی یوسف از یعقوب، دوری از مهدی را نماد جدایی دانسته است.  وی در بخشی دیگر بشارت به ظهور مهدی(عج) داده است. (دیوان حافظ شیرازی، 1378ش) از این دست اشعار فراوان می‌توان ذکر کرد که مجال این تحقیق چنین فرصتی به ما نمی‌دهد، شایسته بیان است بیشتر شاعر سده‌های میانی(6-10ق) گرایش‌های آشکار به تشیع داشته‌اند در عین حال نمی‌توان به طور قطع به تشیع ایشان اشاره داشت. اشعار مهدوی با رویکرد به امام عصر(عج)با گذشت زمان و روند رو به رشد تشیع در ایران، شاعران نیز درباره مهدویت علاوه بر کلی‌گویی و بیان برخی از مفاهیم مهم هنگامه ظهور و حضور مهدی(عج)، این بار به شخص امام مهدی(عج) توجه ویژه داشته‌اند این امر به خصوص در قرون میانی افزایش چشمگیری داشته است در این بخش به چند نمونه از این اشعار و شاعران آن توجه داده می‌شود: از شاعران این دوره می‌توان به خواجوی کرمانی(753ق) اشاره داشت، وی در در دیوان خود تركیب‏بندى در هفده بند، تحت عنوان: فی نعت الأنبیاء و مناقب الأئمّة الإثنى عشر(ع) دارد که برخی از بندهای آن اختصاص به امام ثانی عشر دارد. (دیوان خواجوى كرمانى، 604-608) ابن یمین فریومدى (متوفاى 769ق) شاعر پرآوازه شیعى در سده هشتم هجرى، دو قصیده مناقبى شیوا در ستایش اهل‌بیت(ع) دارد که در آن از امام مهدی(عج) آشکارا نام برده است.  ابن حسام خوسفى (متوفاى 875ق) شاعر پرآوازه آیینى در سده نهم هجرى است که درباره ظهور امام مهدی(عج) و این که آن حضرت از نسل امیر مومنان است اشعاری سروده است.  از این دست شعرا که توجه بسیطی به امام مهدی(عج) داشته‌اند می‌توان به این افراد اشاره داشت بابا فغانی شیرازی(925ق) (فغانی شیرازی، 1353ش: 8-12)، محمّد (اهلى) شیرازى (متوفاى 942ق) (اهلی شیرازی، 1344ش: 420-421)، طالب آملى (متوفاى 1036ق) (طالب آملی، بی‌تا) ملقّب به ملك‌الشعراء. علاوه بر این موارد باید به شیخ بهایی اشاره داشت وی که از جمله عالمان به نام امامیه در دوره صفویه بوده است که توانست اشعاری نغز درباره امام مهدی(عج) بسراید. دوره وی اوج شکوفایی دولت شیعی در ایران بوده است. از این دوران به بعد به تدریج اشعاری که حاوی مفهوم مهدویت و توجه به امام مهدی(عج) بوده به صورت فزآینده‌ای در جامعه ایرانی افزایش یافت و در دوره‌های بعد از صفویه، یکپارچگی شیعیان که بسیار بیش از آغاز دوران غیبت کبری بوده، سبب شد تا سروده‌هایی با عنوان امام عصر(عج) و مهدویت گسترش چشمگیری بیابد. بر این اساس باید تأکید داشت که شعر فارسی‌زبانان در فرآیند غیبت کبری با سیر تطوری همراه بوده است که در ابتدا با کلی‌گویی و حتی همراهی با حاکمان زمان مفاهیم مهدوی بیشتر هجوگونه بوده و در ادامه با پایداری مکتب تشیع توجه به مهدویت و امام مهدی(عج) بسیار پیش رفت و سرانجام در دوره صفویه به بالندگی رسید. مراسم با شكل‌گیری دولت شیعی آل بویه كه گرایش آشكار به تشیع داشته و از قضای روزگار نژاد ایرانی نیز داشتند، به تدریج مراسم‌های با رنگ بوی شیعی فراوانی در بغداد مركز حاكمیت ایشان صورت گرفت، با سیطره این حكومت در ایران، این دسته از مراسمات به آن‌جا نیز راه یافت، دسته‌جات گوناگونی از مراسم دینی در میان شیعیان وجود داشته است كه به تدریج سبب شد تا به نمادهای در این زمینه تبدیل شوند، مهم‌ترین آنها برگزاری جشن‌های غدیر بوده است، علاوه بر آن وجود مراسم سوگواری برای سیدالشهدا(عج) خود بر فزونی نمادهای شیعی افزود، در سده‌های 4 و 5 فعالیت‌های گسترده‌ای که توسط عالمان شیعی صورت گرفت، سبب شد تا مکتب امامیه با بسط چشم‌گیری در مرکز و شرق جهان اسلام روبرو شود، بسیاری از این اندیشمندان خود از نژاد فارس بوده‌اند بر این اساس در ترغیب مردمان خود دو چندان تبلیغ کردند با گسترش تشیع امامی در غیبت کبری مراسمات ایشان نیز به تدریج افزایش و گسترش پیدا کرد، این بار مراسم‌های که اختصاص به امام مهدی(عج) را داشته به آداب و رسوم امامیه افزوده شد. این مراسم‌ها در زمانه‌های مختلف به صورت‌های گوناگونی برگزار می‌شده است، با توجه به پراكندگی شیعیان در نقاط مختلف ایران، نوع مراسم‌ها نیز به گونه‌های مختلف برگزار می‌شده است، گرچه در برخی از امور یكسان بوده اما نقاط گوناگون و تأثیر فرهنگ‌ها خود بر تنوع این مراسمات افزوده است، این بار مراسم‌های با عنوان انتظار برای امام مهدی(عج) بر دیگر مراسمات شیعی افزوده شد و با گذشت روزگار و طولانی شدن غیبت امام و گسترش تشیع تنوع آن‌ها نیز بیش از پیش شد. در ادامه به برخی از این دسته مراسم‌ها اشاره خواهد شد. رسم انتظار ظهور در بَذّ کهن‌ترین روایت در زمینه رسم انتظار فرج، مربوط به منطقه بَذّ در آذربایجان است. (جعفریان، 1388: 827) ابن خردادبه، جغرافی‌دان قرن سوم هجری، بَذّ را رستاقی در آذربایجان ذکر کرده (ابن خردادبه، بی‌تا: 120) که مابین آذربایجان و ارّان قرار داشته و محل خروج بابک خرم دین بوده است. ابودُلَف در سده چهارم می‌نویسد:در بَذّین مکانی به مساحت سه جریب دیدم، می‌گویند این محل قدمگاه (موقف) مردی می‌باشد و هرکس در آن‌جا بایستد و از خدا چیزی بخواهد دعایش مستجاب می‌شود در این مکان انتظار ظهور مهدی را دارند. (ابودلف خزرجی‌، 1354: 47)یاقوت حموی(575_ 626ق) و عمادالدین زکریا قزوینى (605_682ق) نیز به رسم انتظار فرج در بَذّ اشاره کرده‌اند. یاقوت در ذیل مدخل بذّ از امیدواری برخی برای ظهور مهدی در این مکان سخن گفته است. او به نقل از مسعر شاعر می‌نویسد:سرخ علمان که به خرّمیان شناخته شوند، پرچم‌هاى خود در آن جایگاه برمى‏افرازند؛ بابک از آن جایگاه به پا خاست. ایشان امیدوارند که مهدى نیز از آن‌جا برخیزد. (یاقوت حموی‌، 1380: ج‏1، 464) زکریا قزوینى نیز در آثار البلاد و اخبار العباد (تألیف674ق) می‌نویسد:بذّ ولایتى است میانه اران و آذربایجان. بابک خرمی در عهد معتصم از آن‌جا خروج نمود. و در آن‌جا جاى پایى است که مردم به زیارت آن‌جا روند و گویند دعا در آن‌جا مستجاب است و انتظار خروج مهدى را از آن‌جا کشند و نهرى در آن‌جا است که اگر صاحب تبى به آن غسل کند، تبش رفع شود. (قزوینی، 1373: 589)همچنین در نیمه دوم قرن سوم و اوایل سده چهارم هجری برخی از وکلای امام دوازدهم شیعیان در آذربایجان فعالیت داشته‌اند که این نکته نشانگر حضور فعالانه شیعیان در این منطقه است. قاسم بن علاء از وکلای معروف منطقه اران و آذربایجان در غیبت صغری بوده است (صدوق، 1395ق: ج2، 675). گفته شده قاسم با امام مهدی(عج) مکاتبه داشته است و او که نابینا بود با کرامتی از حضرت شفا می‌یابد (کلینی، 1407ق: ج1، 519؛ طوسی، 1471: 310). بعد از وی پسرش حسن‌بن قاسم علا آذربایجانی در همان منطقه به وکالت رسید (طوسی، 1411: 315).کاشان نیز از جمله شهرهایی است که رسم انتظار ظهور مهدی(عج) در آن برقرار بوده و برخی منابع در سده هفتم بدان اشاره داشته‌اند. کاشان در شمار شهرهای کهن شیعی است گزارش‌های مربوط به رسم انتظار ظهور امام مهدی(عج) در کاشان توسط عمادالدین زکریاء قزوینى (متوفی682ق) و یاقوت حموی (متوفی626ق) نقل شده‌اند. صاحب آثار البلاد گزارش کرده:احمد بن على بن بابه کاشانى کتابى نوشته و ذکر فرق شیعه را نموده و چون به ذکر امامیه رسیده و ذکر منتظر محمد بن مهدى _ صلوات اللّه و سلامه علیه _ را نموده، گفته: عجب آن است که در ولایت کاشان جمعى مى‏باشند از امامیه و من ایشان را دیده‏ام، در هر صبح، انتظار ظهور امام خود را مى‏کشند و یراق پوشیده به اسب سوار شده، از شهر بیرون مى‏روند به انتظار آن‌که صاحب و امام ایشان ظاهر شود و چون آفتاب بلند مى‏شود، باز به شهر عود مى‏کنند و به یکدیگر مى‏گویند که امروز هم نشد و همیشه در این انتظار مى‏باشند. (قزوینی، 1373: 502 _ 503)یاقوت حموی نیز نظیر همین گزارش را ذکر کرده است. (یاقوت حموی، 1995: ج4، 296) گویا این مراسم متأثر از حمله مغولان به ایران و کشتار وحشیانه ایشان بوده است، چراکه بر اساس باور شیعیان امام مهدی(عج) در زمانی که ظلم فراگیر شود خواهد آمد. بنابر همین باور بوده که برخی از ایشان تردیدی بر آمدن ایشان پس از حمله مغول نمی‌دیدند و زمانه خود را همان زمان موعود می‌پنداشتند. همچنین این احتمال داده می‌شود كه این دسته از مراسم، متأثر از دیگر شهرهای شیعی عرب زبان بوده است، برای نمونه درباره سامرا مراسم مشابهی را نقل کرده‌اند: عماد الدین زکریاء قزوینى (متوفی682ق) نوشته:شیعیان براى انتظار ظهور مهدى صاحب‌الزمان(عج)، اسبى سمند با زین و یراق طلا، در کنار در سردابى که مهدى(عج) غایب شده نگه مى‏داشته‏اند. این سرداب در نزدیک مسجد جامع واقع بوده است. یا در شهر حله، که از سده ششم به این سو مرکزی عمده برای شیعه بوده است و یکی از اسباب شیعه شدن ایرانیان نیز می‌باشد، رسم انتظار وجود داشته است. حمدالله مستوفی در نزهة القلوب (تألیف740ق) می‌نویسد:در حله مقامی ساخته‌اند و اعتقادشان آن‌که امام المنتظر المهدی محمدبن حسن العسکری که در سامره در سنه 260 غایب شد، باز از آن‌جا بیرون خواهد آمد. (مستوفی، بی‌تا: 42) حکومت سربداران، که گرایش‌های آشکاری به تشیع امامی داشتند، مراسم انتظار به گونه خاصی برگزار می‌شده است. خواند میر (941ق)، چنین آورده است:خواجه على مؤید چون بتأیید الهى در سبزوار بر مسند شهریارى نشست، در اظهار شعار مذهب علیه امامیه مبالغه نموده، بأقصى الغایه در تعظیم سادات عظام کوشید و به امید ظهور صاحب‌الزمان(عج) هر صباح و مساء انتظار می‌کشید. (خواند میر، 1380: ‏ج3، 366)شوشتری(۹۵۶_ ۱۰۱۹ق) نیز ضمن بیان این نکته که سلطان علی موید «مروّج مذهب حق ائمه اثنی عشر بود» (شوشتری، 1377: ج2، 366) به نقل مطلب گفته شده در تاریخ حبیب السیر پرداخته است. (شوشتری، 1377: ج2، 367) میرخواند (۸۳۷ _۹۰۳ق) هم درباره او نوشته:و خود شیعه بود و در تعظیم علما و سادات به أقصی الغایه کوشید و سادات را بر علما ترجیح داشتی و هر بامداد و شب به انتظار صاحب‌الزمان اسب کشیدی و اسمای دوازده امام بر وجوه دنانیر ثبت نمودی و کرم او نهایت نبودی. (میرخواند، بی‌تا: ج5، 624)در دوره صفوی رسم انتظار ظهور مهدی(عج) در چند شهر، به‌ویژه اصفهان، برقرار بوده است. در اصفهان و دو شهر مهمّ دیگر، در هر کدام، یک طویله مخصوص اسب‌هاى امام صاحب‌الزمان(عج) ساخته‏اند تا بنمایند وى نمرده و زنده است. در هریک از این طویله‌ها، شبان و روزان، چند اسب با ساز و برگ کامل و آراسته نگه مى‏دارند تا در لحظه ظهورش براى سوارى وى آماده باشد. (شاردن، 1372: ‏ج3، 1279_ 1280)مراسم 9 ربیع الاولروز نهم ربیع‌الاول هم زمان با نخستین روز امامت امام مهدی(عج) است. گرچه امامت آن حضرت از لحظۀ وفات پدر آغاز می‌شده، اما به احترام شهادت پدرشان، روز هشتم را به عنوان تبریک‌گویی امامت تلقی نمی‌کنند. سید بن طاووس پس از بیان شهادت امام عسکری(عج) در روز هشتم ربیع‌الاول می‌نویسد:آغاز امامت مهدی(عج) روز نهم ربیع است و شاید علت بزرگداشت این روز همان می‌باشد. (ابن‌طاووس، ۱۴۱۵: ج‌۳، ۱۱۴). دعاهابخشی دیگر از مراسمات كه نقش چشم‌گیری در زندگی شیعیان داشته برگزاری مراسم دعا با یادكرد امام مهدی(عج) بوده است. با گذشت ایام رویكرد شیعیان به این دسته از دعاها بیش از دوران ابتدای غیبت كبری بوده و به خصوص در دوران معاصر بسیار پر رونق بوده است، اما آشكار نیست كه از چه دوره‌ای در میان امامیه برگزار شده است. به هر صورت طولانی شدن غیبت در توجه شیعیان به این دست از دعاها بی تأثیر نبوده است. دعای ندبه: ندبه به معنی فراخوانی و نیز گریه و ناله است و این دعا مشتمل بر استغاثه و استمداد از امام مهدی(عج) و تأسف بر غیبت و گریه از فراق ایشان است؛ بر این اساس به این نام شهرت یافته است، پیشینه این دعا را تا دوران امام صادق(عج) دانسته‌اند اما شیعیان در غیبت كبری اقبال بیشتری بدان داشته‌اند، این دعا را سیدبن طاووس(م۶۶۴ق)، در کتاب اقبال خویش، (سیدبن طاووس، ۱۴۱۷ق: ۶۰۹_۶۰۴) و در کتاب مصباح الزائر فصل هفتم (نسخة خطی) و محمّدبن جعفربن مشهدی حائری (زنده به سده ششم هجری) در کتاب مزار معروف به مزار ابن مشهدی، نقل کرده‌اند. (ابن مشهدی، ۱۴۱۹ق: 537-584) در عین حال گزارشی یافت نشد که در سده‌های ابتدایی این دعا به صورت دسته جمعی خوانده شود. احتمالاً به تدریج این دعا در میان شیعیان مرسوم شد. جشن‌های نیمه شعبان نیز از جمله مراسمی بوده است که شیعیان معاصر بدان اهتمام داشته‌اند. سازه‌هادیگر نمادی که شیعیان بدان توجه نشان دادند سازه‌های بود که به نام امام مهدی(عج) در طول تاریخ غیبت کبری در ایران ساخته شد برخی از این سازه‌ها توسط حکومت‌های شیعی ساخته می‌شده و برخی دیگر نیز مورد علاقه مردم بوده است، حکومت‌ها بیشتر توجه به سکه‌ها داشته‌اند و عمده باور حکومت و حاکمان بر روی سکه نقر می‌شده است در ضرورت فرهنگ‌شناسی ضرب سکه بایستی اذعان نمود که در قلمرو تاریخ هنر، باستان‌شناسی، مردم ‌شناسی و شناخت اسطوره‌ها و خط‌نگاری و تصویر و علوم انسانی اطلاعات ذی‌قیمتی برسکه‌ها وجود دارد که همواره اطلاع‌رسان و دست‌مایه‌ای ارزنده برای پژوهش‌گران است. اندیشه مهدویت و انتظار ظهور امام زمان(عج) خود را در سکه‌های پادشاهان مسلمان نشان داده است، گرچه سکه‌های صاحب‌الزمانی بیشتر پس از سقوط صفویه در دوره‌های افشاریه، زندیه و قاجاریه ضرب شده است، اما نقر نام امام مهدی(عج) بر سکه‌ها به مدت‌ها قبل از آن بر می‌گردد، در دوره ایلخانی تحولات مهمی در زمینه ضرب سکه‌ها به وقوع پیوست که از جمله آن‌ها نقر شعائر شیعی مثل تشهد بر سکه‌ها بود، علاوه بر آن نام دوازده امام برای اولین بار از این زمان بر سکه‌ها معمول گردید، اولین پادشاهی که نام ائمه اطهار(ع) را بر سکه آورد غازان خان بود. (694 تا 703ق)خواجه رشیدالدین فضل الله در تاریخ مبارک غازانی از نقش اسامی ائمه دوازده گانه بر سکه‌های آن دوره خبر می‌دهد و تأکید دارد که وی برای امامان شیعه احترام بسیاری قائل بود. او به هر صورت در راستای اهداف سیاسی و مذهبی خویش باید جانب شیعیان را نگه می‌داشت و این امر از آن‌جا نمایان است که وی دستور داد نام امامان شیعه بر «درست طلا» که نوعی سکه با ارزش و وزن بسیار زیاد صد مثقالی بود نقر کنند. این سکه‌ها بیشتر جنبه تشریفاتی داشته و به طریق انعام و هدیه در جشن‌ها و اعیاد به شخصیت‌ها داده می‌شد. بر روی درست‌های طلا نام سلطان، آیات قرآن و اسامی دوازده امام نقر شده که حک اسامی دوازده امام برای اولین بار بر روی سکه‌ها نمایانگر اهمیت و رونق تشیع در این دوره است. (اشپولر، 1368: 463)سلطان محمد اولجایتو (716- 703 هـ) هشتمین ایلخان مغول بود که پس از غازان خان پادشاه گردید، از وی سکه‌های بسیاری بر جای مانده است، از سکه‌های ارزشمند موجود در گنجینه‌ سکه‌ آستان قدس رضوی درهم نقره‌ اولجایتو است که به نام دوازده امام شیعیان مزین است. (معطوفی، 1392: 203)طغاتیمورخان (732 _752ق) اهل‌سنت که در خراسان و مازندران و استرآباد حکومت می‌کرد و معروفیتی داشت سکه‌هایی با رویکرد شیعی و سنی به دست آمده است. روی سکه: «الله/ لا اله الا / محمد/ رسول الله/ علی ولی الله»، حاشیه بین دایره میانی و بیرونی کلمات: «اللهم صلی علی محمد و علی و الحسن و الحسین و علی و محمد و جعفر و موسی و علی و محمد و الحسن و محمد». پشت سکه: «السلطان العالم طغای تیمور خان خلد الله ملکه»، حاشیه پشت سکه در فضای بین شش‌گوش و در دایره بیرونی که به وسیله ستاره‌ها جدا شده، این واژه‌ها نقر شده است: «ضرب / فی سنة / اثنین / و اربعین / و سبعمایه» سکه دیگری از وی برای اولین بار نام امام زمان(عج) به صورت «محمد الحجة» ذکر گردیده است. (اسمیت، 1361: 203) هم‌چنین در حاشیه سکه‌ای که در سال 770 قمری در سبزوار ضرب شده، چنین آمده است: صلّ علی محمّد المصطفی، علیّ المرتضی و الحسن الرضا و الحسین الشهید و علیّ زین‌العابدین و محمّد الباقر و جعفر الصادق و موسی الکاظم و علیّ الرضا و محمّد الجواد و علی الهادی و حسن العسکری و محمّد حجّة‌الله (جعفریان، 1380ش: ج2، 685).یک سکه از امیر تیمور (771-807ق) از جنس نقره به وزن 4 گرم به دست آمده که در پشت سکه در وسط آن «لا اله الا الله / محمد رسول الله / علی ولی الله» و در حاشیه پشت سکه نام مبارک دوازده امام شیعیان نقر شده است. (طباطبایی، 1347: 55)در دوره صفویه برای اولین بار در دوره شاه طهماسب اوّل (930-984ق) نام خود را بر سکه‌ها غلام امام مهدی(عج) نامید و بر سکه نوشت: «غلام امام مهدی(عج) السلطان العادل ابوالمظفر پادشاه طهماسب الصفوی، از دیگر سلاطین صفویه محمد خدابنده (985-996ق) فرزند شاه طهماسب بود که همانند مانند پدر در دو سکه مختلف با عبارات متفاوت خود را «غلام حضرت مهدی» نامید بر یک سکه نوشت: «غلام امام مهدی(عج) السلطان العادل ابوالمظفر سلطان محمد خدابنده خلدالله ملکه» و بر سکه‌ای دیگر: «غلام امام محمد مهدی علیه و آبائه السلام سلطان ابوالمظفر محمد پادشاه بن طهماسب حسینی خلدالله ملکه» (قائینی، 1388: 125) در سکه‌های شاه عباس دوم (1052-1077ق) نیز از امام زمان(عج) با نام «المهدی» و «محمد المهدی» یاد شده است (همو، 133)، «الله ملکه» (قائینی، 1388: 116). از دیگر اِلِمان‌های سازه‌ای در ایران آن دوران می‌توان به ساخت مسجد جمکران اشاره داشت که به نام امام دوازدهم ساخته شد، این مسجد در محدوده شش کیلومتری شهر قم قرار گرفته است، بر اساس آن‌چه محدث نوری در جنه الماوی نقل کرده است حسن بن مثله جمکرانی به دستور امام آن را ساخته است. به گزارش تاریخ قم، اولین مسجدی که در قم، پیش از مهاجرت اشعریان از کوفه به این شهر در اوایل قرن دوم بنا شد، مسجد قریه جمکران بود که خَطّاب اسدی آن را بنیان نهاد و در آن به تنهایی نماز می‌گزارد (قمی، 1313ق: 38). این احتمال داده شده که مسجد جمکران فعلی همان مسجد خطّاب اسدی باشد که پس از گریز ساکنان غاضریه از قبیله بنی اسد به جمکران، به هنگام قیام مختار در کوفه، توسعه بیشتری یافت. این مسجد در گذشته به «‌مسجد قدمگاه‌» مشهور بوده (فیض قمی، ۱۳۴۹ش: ج۲، ۶۶۷) و به سبب نزدیکی با روستای جمکران، به مسجد جمکران شهرت یافته است. همچنین به سبب انتساب به حضرت مهدی(عج)، «‌مسجد صاحب‌الزمان‌» نیز نامیده می‌شود(میرعظیمی، ۱۳۸۳ش: ۵۸) پیرامون این مسجد در دوره صفویه، ضمن بیان وقایع سال ۹۸۶، گفته شده در شرح حال میرغیاث الدین محمد میرمیران نوشته است که او به هنگام توقف در قریه لَنجَرودِ قم، گاهی در مَقامِ با احترام امام زمان(عج) در جمکران اعتکاف می‌کرد(منشی قمی، 1359ش: ج۲، ۱۰۱۹) این بنا نیز توانسته مشتاقان زیادی از شیعیان را برای توسل و یادکرد امام مهدی(عج) در سال به دور خود جمع کند، این نکته شایسته بیان است که این اقبال در دوره‌های متأخر (معاصر) بسیار رشد داشته است. منبر مسجد گوهرشادمسجد گوهرشاد، در جنوب حرم امام هشتم شیعیان در شهر مشهد ساخته شده‌ است. این مسجد در سال (821ق) به دستور گوهرشاد آغا (861ق) همسر شاهرخ از پادشاهان تیموری بنا شده ‌است. این مسجد از نفیس‌ترین شاهکارهای معماری ایرانی در دوره تیموری به شمار می‌رود. منبری در ایوان مقصوره مسجد گوهرشاد وجود دارد که بدون استفاده از میخ، با چوب گردو و گلابی ساخته شده است و هر چند هیچ تاریخی از زمان ساخت آن در دست نیست، ولی احتمال این‌که همزمان با تأسیس مسجد گوهرشاد ساخته شده باشد، بسیار زیاد است. این منبر با ظرافت و هنرهای خاصی كه داراست، همواره مورد توجه همه آن‌هایی بوده است كه گذری به مسجد گوهرشاد داشته‌اند. دو کتیبه زیبا به خط ثلث بر جلوی پایه اول و سمت راست منبر وجود دارد. می‌گویند از قدیم تصور مردم بر این بوده که حضرت صاحب‌الزمان(عج) هنگام ظهور بر این منبر، جلوس خواهند فرمود. برخی تاریخ ساخت منبر صاحب‌الزمان را اواخر دوره صفوی و عده‌ای آن را سده نهم هجری که دوره تاسیس مسجد گوهرشاد است، می‌دانند. با توجه به برخی از نشانه‌ها دیدگاه دوم به واقعیت نزدیک‌تر است؛ چرا که ممکن نیست مسجدی با این عظمت ساخته شده باشد ولی طراحان توجهی به منبرش نداشته باشند، هم‌چنین سبک ساخت منبر مذکور شبیه منابر اهل‌سنت می‌باشد، از طرف دیگر شکل ظاهری این منبر با منبر مسجد جامع نائین و مسجد جامع گرگان هماهنگ است که اولی در سال (711ق) و دومی در (859ق) ساخته شده‌اند. این مویدات رهنمون به این مطلب است که این منبر در دوره ریاست تیموریان که دارای مذهب رسمی اهل‌تسنن بوده‌اند، ساخته و در مسجد گوهرشاد به کار گرفته شده است و تنها منبر بر جای مانده از دورۀ تیموری در خراسان می‌باشد. باور عامه شیعیان از دیرباز بر آن بوده که حضرت صاحب الزمان(عج) پس از ظهور بر آن جلوس خواهد نمود (سایت تبیان).علاوه بر موارد بالا گونه‌های دیگری از نمادها وجود داشته كه بیشتر بر اساس خرافه‌گذایی بوده است، این امر به خصوص در دوره صفویه شدت یافت و ادعاهای ناهمگون از سوی پادشاهان صفوی و برخی از طرفداران‌شان سرعت گرفت، بر همین اساس عالم آرای صفوی نقل می‌کند شاه اسماعیل عمارتی را برای امام مهدی(عج) ساخته بود، وی چنین می‌نویسد:به امر مرشد قرق کردند از در قلعه تبرک تا در باغ، کف دولت خانه آن حضرت شده بود، آن وقت باغ بود. آن حضرت عمارت فرمود. امرا پرسیدند که‌ای شهریار، پایتخت شما تبریز خواهد بود؟ در جواب فرمود که: این عمارت را از برای حضرت صاحب‌الامر ساخته‌ام. (مؤلف ناشناخته، 1363: 174) برخی از پیش‌گویی‌ها در این دوره صورت گرفت که عمدتاً برخواسته از همان اعتقاد رایج طرفداران صفویه مبنی بر ظهور قریب‌الوقوع امام مهدی(عج) بوده است برای نمونه برخی از معتقدان ایشان تا آن اندازاه پیش رفته بودند که تردیدی در متصل بودن دولت صفویه با دولت امام مهدی(عج) نداشته‌اند: می شنوم که مردم بسیار تردد می‌کنند به در خانه سلطان جنید و می‌ترسم که مبادا از این دودمان یکی خروج کند و دولت از سلسله ما منتقل شود به دودمان حضرت شیخ صفی. ببینید که از این سلسله به سلسله من نقصان خواهد رسید تا در پی دفع این جماعت درآیم. منجمان گفتند: نزدیک شده است که به اندک روزگار تمام ولایت ایران و دیار ملک روم و مملکت هندوستان و ولایت ترکستان را مسخر خواهند گردانید و صاحب خروج خواهد شد و مذهب را تغییر خواهد داد و دولت ایشان زوالی نیابد مگر هنگام خروج صاحب‌الامر که در رکاب آن (حضرت) شمشیر خواهند زد و پادشاهی را به ملازمان آن حضرت سپرده و خود حلقه بندگی آن سرور را در گوش خواهند کشید. (مؤلف ناشناخته، 1363: 26 و 27) حتی این دست از پندارها تا آن‌جا بود که شاه صفوی فرزند خود را وقف امام دوازدهم کرده است: (قاضی احمد قمی، 1359: ج1، 386) تاریخ‌نگاران این دوره، همچنین از پیشگویی‌هایی که در اشعار برخی عرفای بزرگ وجود داشت نیز استفاده کرده و آنها را منطبق بر صفویان می‌کردند، برای نمونه اشعار شاه نعمت الله ولی که اساس برخی از آنها از نظر انتساب به او نامشخص است، حاوی مضامین صوفیانه و مهدیانه، با اشارت پیشگویانه بود. (جعفریان، 1391: 133) گفته شده که شاه طهماسب خواهری داشت که او را در اندرون نگه می‌داشت و نمی‌خواست به ازدواج کسی در آورد، چون قصد داشت او را به زنی به مهدی(عج) بدهد. همچنین شاه طهماسب اسب سفیدی داشته که همیشه برای مهدی(عج) آماده بوده و هیچ کس سوار این اسب نمی‌شد. (تطیلی و همکاران، 1393: 217) بر این اساس باید جزیره خضرا را نیز از جعلیات این دوره دانست که در راستای همان سیاست نزدیکی ظهور توجیه کرد به نظر می‌رسد در میان منابع موجود نخستین اثری که به نقل داستان جزیرة خضراء پرداخته بحارالانوار (مجلسی، 1403ق: ج52، 159) است. پس از ایشان مرحوم محدث نوری در کتاب‌های خود در کنار نقل حکایاتی از این دست، به نقل این داستان و مانند آن مبادرت نموده است. (محدث نوری، باب 7، حکایت 37) این داستان که قصه پردازی آن آشکار است بیش از آن یک حکایت باشد بیشتر نشانه‌ای از نمادهای جعلی در آن روزگار می‌باشد. (عاملی، 1412ق: 226-231) شاید فقدان پنج سده‌ای حکومتی شیعی از سقوط آل بویه در سال 447هـ تا روی کار آمدن صفویه در سال 907هـ سبب شد تا شیعیان این بار پدیدار شدن این حکومت را خود سر آغازی جدید در مناسبات اجتماعی، سیاسی خود بدانند بنابراین ظهور امام مهدی(عج) را بسیار نزدیک می‌پنداشتند و این امکان را دور از ذهن نمی‌دانستند که این دولت سبب‌ساز ظهور خواهد بود. نتیجه‌گیریبررسی نمادهای شیعه در غیبت کبری که بر اساس باورداشت به امام مهدی(عج) صورت گرفته بود ما را به این نتیجه رساند که این دسته از اِلِمان‌ها در ابتدا به مفاهیم کلی مهدویت توجه داشته به طوری که تشخصی مصادیق چنین مفاهیمی دور از نظر است و نمی‌توان به باورداشت حقیقی معتقدان پی برد، با گسترش تشیع امامی به تدریج باورمندی به امام مهدی(عج) نه تنها به عنوان یکی از مفاهیم مهدویت بلکه به عنوان مصداق تام آن مد نظر طرفداران ایشان شد، این بار سعی زیادی شد تا این باور داشت همراه با نمادهای ویژه‌ای برای ایشان باشد، اِلِمان‌های مشهور این دوره از طرفی تأکید بر وجود خارجی ایشان داشته و از طرف دیگر شرایط منتظران را در ظهور قریب‌الوقوع ایشان بی تأثیر نمی‌دانستند.  منابع_    ابن حسام خوسفی، دیوان محمّد بن حسام خوسفى، به اهتمام احمد احمدى بیرجندى و محمّدتقى سالك، اداره كلّ حجّ و امور خیریه استان خراسان، 1366. _    ابن مشهدی، محمدبن جعفر، المزار الکبیر، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۹ق. _    ابن یمین فریومدی، دیوان اشعار ابن یمین فریومدى، به تصحیح حسینعلى باستانى‏راد، تهران، انتشارات سنایى، 1344. _    اسمیت، جان ماسون، خروج و عروج سربداران، ترجمه: یعقوب آژند، تهران، دانشگاه تهران، 1361ش. _    اشپولر، برتولد، تاریخ مغول در ایران، ترجمه: محمود میرآفتاب، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، سوم، 1368ش. _    انوری، دیوان انورى، به اهتمام محمّد تقى مدرّس رضوى، تهران، شركت انتشارات علمى و فرهنگى، دوم، بی‌تا._    اهلی شیرازی، كلیات اشعار مولانا اهلى شیرازى، به كوشش احمد ربّانى، تهران، انتشارات سنایى، 1344. _    تطیلی و همکاران، سه سفرنامه، ترجمه و تحقیق حسن جوادی و ویلم فلور، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، اول، 1393._    حافظ شیرازی، دیوان خواجه حافظ شیرازى، به تصحیح و تحشیه و مقابله محمّدعلى مجاهدى، قم، هجرت، اوّل، 1378. _    خاقانی شروانی، دیوان خاقانى شروانى، به تصحیح على عبد الرّسولى، بی‌جا، انتشارات خیام، 2537._    خواجوی کرمانی، دیوان كامل خواجوى كرمانى، با مقدّمه مهدى افشار، انتشارات زرّین، چاپ ارژنگ._    رسول جعفریان، تاریخ تشیع در ایران، قم، انتشارات انصاریان، سوم، 1380ش. _    سیدبن طاووس، سید رضی‌الدین، اقبال الأعمال، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۷ق. _    صدوق، محمدبن علی بن بابویه، کمال‌الدین و تمام‌النعمة، تهران، اسلامیه، 1395ق._    طالب آملی، کلیات اشعار ملك الشّعراء طالب آملى، به تصحیح و تحشیه طاهرى شهاب، تهران، انتشارات سنایى، بی‌تا. _    طباطبایی، سید جمال‌الدین، رسم الخط ایغوری و سیری در سکه‌شناسی، نشریه شماره 6، موزه آذربایجان، آبان 1351ش. _    طوسی، محمدبن حسن، الغیبة، قم، دارالمعارف الاسلامیه، 1411ق._    عاملی، جعفر مرتضی، دراسة فی علامات الظهور و الجزیرة الخضراء، بی‌جا، بی‌نا، 1412ق._    عطار نیشابوری، محمدبن ابراهیم، مظهر العجایب و مظهر الاسرار، تهران، بی‌نا، 1323ش._    عنصری بلخی، دیوان عنصرى بلخى، به كوشش محمّد دبیر سیاقى، تهران، انتشارات سنایى، 1342._    فغانی شیرازی، دیوان اشعار بابا فغانى شیرازى، به تصحیح احمد سهیلى خوانسارى، تهران، نشر اقبال، دوم، 1353. _    فیض قمی، عباس، کتاب گنجینه آثار قم، قم، ۱۳۴۹ _ ۱۳۵۰ش. _    قاضی احمد قمی،  خلاصة التواریخ، تصحیح احسان اشراقی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1359. _    قائینی، فرزانه، سکه‌های دوره صفویه (سکه‌شناسی)، تهران، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی پازینه، 1388ش. _    قطران تبریزی، دیوان قطران تبریزى با مقالاتى از سه تن از اساتید زبان فارسى، تهران، انتشارات ققنوس، اول، بی‌تا._    قمی، حسن بن محمدبن حسن اشعری، تاریخ قم، تصحیح سید جلال‌الدین تهرانی، تهران، انتشارات مجلسی، 1313ش._    کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، تهران، اسلامیه، 1407ق._    مجاهدى، محمدعلى، سیماى مهدى موعود در آیینه شعر فارسى، قم، مسجد مقدس جمكران، دوم، 1384ش. _    محسنیان‌راد، مهدی، ارتباط‌شناسی، تهران، سروش، هفتم، 1385._    معطوفی، اسدالله، سکه‌های طبرستان، گرگان و استرآباد، تهران، انتشارات پازینه، 1392ش. _    منشی قمی، احمد، خلاصة التواریخ، تهران، چاپ احسان اشراقی، ۱۳۵۹ _ ۱۳۶۳ش. _    مؤلف ناشناخته، عالم آرای صفوی، به کوشش یدالله شکری، تهران، انتشارات اطلاعات، دوم، 1363. _    نوری، میرزا حسین، نجم الثاقب، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا. ]]> ::پژوهشکده مهدویت:: Sun, 21 Oct 2018 06:36:54 GMT http://bfnews.ir/vdchwqnq.23nixdftt2.html پرسش و پاسخ مهدوی http://bfnews.ir/vdcb0sbz.rhb55piuur.html علت افزایش بحث دربارۀ مهدویت و انتظار چیست؟اگرچه فرهنگ مهدوی، با توجه به سه دهۀ اول انقلاب و حتی قبل از آن، از گسترش چشم‌گیری برخوردار شده و در عرصه‌های مختلف و مجامع گوناگون مورد توجه قرار گرفته است، اما ظاهراً در این امر کوتاهی شده و حق مطلب ادا نگردیده است.باید اذعان کرد که مهدویت، قلب تپندۀ حیات شیعه و رمز نجات انسان معاصر از بن‌بست‌ها و گرداب‌هاست. مهدویت انرژی متراکمی است که اگر به درستی از آن بهره گیرند، توانایی شگرفی در متحد ساختن و بسط معنویت و احیای دین دارد.قبل از انقلاب، توجه خاصی به مسئلۀ مهدویت نشده است؛ اما خوشبختانه در چند سال اخیر، این مبحث با کوشش برخی از مراکز و تلاش دانشمندان اسلامی، از انحصار منحرفان و کج‌سلیقگان بیرون آمده است. البته پس از انقلاب هم به گونه‌ای کامل و شایسته به این مباحث و موضوعات پرداخته نشده است؛ در نتیجه، برای جبران این کندی، آن‌هم در عصر سرعت، همت و تلاش مضاعفی از همۀ نهادها و مسئولان می‌طلبد.از این‌رو به بررسی علل و عوامل فرایند رشد و افزایش توجه به بحث مهدویت و انتظار در چند سال اخیر می‌پردازیم و به چند مورد آن اشاره می‌کنیم:1. تأثیر انقلاب اسلامی: انقلاب اسلامی ایران، بزرگ‌ترین رخداد اجتماعی قرن بیستم است. پدیده‌ای با این گستردگی و عمق، علاوه بر آن‌که تمام نهادهای ملی را متحول ساخته و سرنوشت تاریخی آنان را در مسیر تغییرات بنیادی قرار داده است، اندیشه‌ها، سیاست‌ها، نهضت‌ها و احزاب سیاسی جهان را هم به چالشی نو فراخوانده است.مسئلۀ دیگر این بود که گفته می‌شد در زمان ظهور، تمام نیروهای شرق و غرب و نیروهای مسلح تسلیم حجت خدا می‌شوند. انقلاب ایران نشان داد که این کار شدنی است. همان طوری که خلبان‌های آموزش‌دیده در امریکا، که آمده بودند تا منجی امریکا و شاه شوند، آمدند و با مردم اعلام همبستگی کردند و رشادت‌ها و جان‌فشانی‌‌های بسیاری از خود نشان دادند؛ حتی عده‌ای از آن‌ها شهید شدند. به همان دلیلی که نیروهای متخصص امریکایی به اسلام پیوستند، طاغوت زمان خلع شد و ولیّ خدا حاکم گردید؛ در دوران ظهور حجت حق نیز در سطح گسترده‌تری این‌چنین خواهد شد. طبق همین مبناست که مقام معظم رهبری، انقلاب اسلامی ایران را آغاز راهی برای انقلاب جهانی منجی عالم بیان کرده‌اند. 2. تأثیر تهاجم دشمن: در دهه‌های اخیر، جهان غرب به موضوع آخرالزمان و آینده‌نگری علاقۀ بسیاری نشان داده و در این راه سرمایه‌گذاری‌های شگرفی کرده است. بی‌تردید در هیچ دوره‌ای نظریه‌پردازان و سیاست‌مداران غربی به اندازۀ امروز دربارۀ آیندۀ جهان، پایان تاریخ، ظهور مسیح، ضد مسیح (دجال) و هر‌چه غرب و تمدن مادی آن را به خطر می‌اندازد، گفت‌وگو نکرده‌اند و براساس آن به تولید آثار فرهنگی و تدوین استراتژی‌ها نپرداخته‌اند. انتشار مجموعۀ گسترده‌ای از کتاب‌ها و مقالات با موضوعات یادشده، و تولید و توزیع گستردۀ فیلم‌های سینمایی با همین موضوع، که بیش‌تر محصول کمپانی‌های امریکایی و صهیونیستی هستند، مانند آرماگدون، روز استقلال، طالع نحس، ترمیناتور، نوستراداموس و... ، و تأسیس سایت‌های اطلاع‌رسانی در اینترنت، تنها بخشِ آشکار این روی‌کرد عمومی غرب به موضوع آخرالزمان است. این همه تلاش، آدمی را به این فکر می‌اندازد که نقشه‌ای در دست اجراست. این‌که سخنان نظریه‌پردازانی مانند هانتینگتون، تافلر، فوکویاما و... دربارۀ پایان تاریخ و جنگ تمدن‌ها به استراتژی سیاسی _ نظامی سیاست‌مداران حاکم بر امریکا و انگلیس تبدیل شده است، حکایت از جریانی سازمان‌یافته در لایه‌های پنهانی سیاست، فرهنگ و اقتصاد جهان استکبار دارد.به راستی، چه رخدادی در حال شکل‌گیری است که جهان غرب، تمامیت فرهنگ و تمدن خود را در خطر دیده و بی‌محابا _ گرچه به قیمت از دست رفتن حیثیت خود و انزجار جهانی و مخالفت تمامی سازمان‌های جهانی باشد _ با سرعت تمام به عراق هجوم می‌برد و در وادی خطرناک جنگ بین‌النهرین و بابل گام می‌نهد؟3. هدایت پیدا و پنهان حضرت مهدی: هدایت‌های امام مهدی در زمان‌های مختلف، مهم‌ترین عامل در گسترش فرهنگ مهدویت است. اصولاً بهره بردن از آن حضرت در دورۀ انتظار، دلیل دیگری بر حضور صاحب عصر و رشد و توسعۀ فرهنگ انتظار است. حضور ناشناس ایشان در میان مردم و در مجالسشان، بر این مدعا گواهی می‌دهد. حضور همیشگی حضرت ولیّ‌عصر در موسم حج نیز دلیل آگاهی ایشان به احوال مسلمانان و تلاش مستمر ایشان برای تقویت فرهنگ انتظار است.داستان‌ها، ملاقات‌ها و راهنمایی‌های مکرر در تاریکی شبهات و ضلالت‌ها، با مردی که خصوصیات مهدی فاطمه را دارد، ریشه‌های انتظار را تقویت و کام تشنۀ عاشقان را سیراب می‌کند؛ شاید در انتظار محبوب، به خود آیند و با ایجاد آمادگی و کوشش فراوان، لیاقت بهره‌مندی از حضرتش را بیابند؛4. بحران معنویت: بشر بحران‌زدۀ این عصر، به دلیل تشنگی فراوان روحی، برای دست‌یابی به جایگاهی استوار و جاوید، هر روز به سویی می‌رود؛ اما چون به سرچشمۀ حیات دست نمی‌یازد، به مرداب‌ها و باتلاق‌هایی می‌رسد که نه‌تنها تشنگی‌اش را نمی‌زداید، بلکه به بیماری‌های روحی و جسمی او می‌افزاید. بنابراین، اضطراب و خستگی از اوضاع مسلط بر جهان را می‌توان از عوامل توسعۀ اندیشۀ مصلح‌جویی در جهان و گسترش فرهنگ مهدویت در جوامع اسلامی دانست. ظلم و ستم، جهل و نادانی، فریب، رنج و فقر و در نتیجه انحطاط اخلاق و تحقیر انسان در دوران معاصر، بر این خواست فطری آدمی دامن می‌زند. از طرفی احساس غربت ناشی از زندگی صنعتی، در مقابل معنویت و صمیمت دین، سبب شده است که انسان مجهز به تکنیک و فن‌آوری، با مذهب و آرمان‌های منجی‌گرایانه و عدالت‌محور آن پیوند خورد، و تب و تاب این مباحث و ازجمله مهدویت را گرم‌تر کند؛5. ناتوانی مدعیان اصلاح: آدمی برای ایجاد اصلاح جوامع بشری، راه‌های بسیاری را پیموده است، اما جز کابوس یأس نصیبش نشده است.افلاطون، جامعۀ ایده‌آلی را طراحی کرد که در آن نه از ستم اثری است و نه از فقر و بدبختی. غایت نظام سیاسی او، پیدایش مدینۀ فاضله است. توماس‌کامپانلا طرح «شهر آفتاب» و «کشور خورشید»، ویکتور هوگو اندیشۀ «جمهوری جهانی»، و آگوست‌کنت و تامس‌مور نیز جامعه‌ای را ترسیم می‌کنند که همۀ مردم آن، در سایۀ قانون و عدالت یکسان زندگی می‌کنند. آلوین تافلر برای حل این بحران و اصلاح جامعۀ جهانی، نظریۀ «موج سوم» را طرح کرده است، ولی در عین حال اعترافات شگفت‌آوری در این‌باره دارد. وی می‌گوید:فهرست مشکلاتی که جامعۀ ما (غرب) با آن روبه‌رو است تمامی ندارد. با دیدن فروپاشی پیاپی نهادهای تمدن صنعتی در حال نزاع، به درون غرقاب بی‌کفایتی و فساد، بوی انحطاط اخلاقی آن نیز مشام را می‌آزارد. در نتیجه، موج ناخشنودی و فشار برای تغییرات، فضا را انباشته است. در پاسخ به این فشارها، هزاران طرح ارائه می‌شود که همگی ادعا دارند بنیادی و حتی انقلابی‌اند، اما بارها و بارها مقررات و قوانین طرح‌ها و دستورالعمل‌های جدید که همگی به منظور حل مشکلات تهیه شده‌اند، کمانه می‌کنند و بر وخامت مشکلات می‌افزایند و این احساس عجز و یأس را دامن می‌زنند که هیچ فایده‌ای ندارد و مؤثر نیست. این احساس برای هر نظام دموکراسی خطرناک است و نیاز شدید به وجود مرد سوار بر اسب سفید ضرب‌المثل‌ها را هرچه بیش‌تر دامن می‌زند. بنابراین، عامل دیگر توسعۀ فرهنگ مهدوی، ناتوانی کسانی است که مدعی اصلاح‌اند. آن‌ها در زمینۀ شناخت آدمی و مشکلات او ناتوان‌اند. از همین‌رو عجز و محدودیت آنان، نگاه انسان معاصر را به آسمان می‌دوزد.ترویج فرهنگ مهدویتشیوه‌های عملی ترویج فرهنگ مهدویت چیست؟1. برگزاری دوره‌های آموزشی (حضوری و غیرحضوری) معارف مهدویت برای مقاطع مختلف تحصیلی؛2. تشکیل جلسه‌های دعای ندبه (صبح جمعه)؛ زیارت آل‌یاسین، برپایی جلسات بزرگ‌داشت در مناسبت‌ها (ایام میلاد و وفات ائمه)، و برگزاری جلسات پرسش و پاسخ به شبهات؛3. تشکیل کانون‌های انتظار در مساجد، مدارس، دانشگاه‌ها، کارخانه‌ها و ادارات، که افراد با شرکت در جلسات هفتگی در بالا بردن شناخت خود نسبت به حضرت مهدی (از طریق تدوین مجله، طرح سؤال در جمع و جست‌وجوی پاسخ آن و...) سعی می‌نمایند؛4. راه‌اندازی کاروان‌های جمکران در شب‌های چهارشنبه و جمعه؛5. تشکیل کتابخانه و ارائۀ لوح‌های فشرده با موضوع مهدویت و انتظار؛6. پخش بروشورها و جزوه‌ها و کتاب دربارۀ حضرت مهدی بین علاقه‌مندان و بلکه در سطح عموم افراد جامعه؛ 7. برگزاری مسابقات کتاب‌خوانی با موضوع مهدویت در مساجد، مدارس، دانشگاه‌ها، و اهدای جوایز نفیس به برندگان؛8. برپایی نمایشگاه‌هایی با موضوع مهدویت (نمایشگاه کتاب، عکس و پوستر، فیلم و...)؛9. ارائۀ معارف مهدوی در قالب هنر ( فیلم، تئاتر، انیمیشن، اسلاید و سرود)؛10. برگزاری مسابقه و فراخوان آثار هنری در زمینۀ مهدویت، مثل نقاشی و... در سطوح مختلف؛11. تهیۀ تابلوهای تبلیغاتی با موضوع مهدوی و نصب آن در مراکز مهم شهر، ادارات، مدارس، کارخانه‌ها و... ................... . پیام حج مقام معظم رهبری در سال 1387.  . به سوی تمدن جدید، آلوین تافلر، (به نقل از: نگاهی دوباره به انتظار، ص54). ]]> ::پژوهشکده مهدویت:: Mon, 15 Oct 2018 07:17:53 GMT http://bfnews.ir/vdcb0sbz.rhb55piuur.html افتتاحیه سطح ۴ تخصصی مهدویت مؤسسه آینده روشن برگزار شد http://bfnews.ir/vdcjhxea.uqe8ozsffu.html به گزارش آینده روشن  مراسم افتتاحیه سطح چهارم تخصصی مهدویت مرکز تخصصی موعود حوزه علمیه قم عصر امروز با حضور آیت الله حسینی بوشهری در سالن جلسات مؤسسه آینده روشن برگزار شد.دشمن با حذف دو شاخصه "عاشورا و "مهدویت" از فرهنگ شیعی می خواهد بر شیعیان غلبه کندبر اساس این گزارش، آیت الله حسینی بوشهری در این جلسه به تبیین ضرورت تخصصی شدن مباحث مهدویت پرداخت و بیان کرد: امروز بحث مهدویت در ادبیات جهانی حلول کرده است و همگان می دانند که مهدویت به عنوان شاخصه اصلی شیعه مطرح است؛ امروزه دشمنان در بخش سیاست ما را به این متهم می کنند که شیعه به دنبال منجی ای است تا همه جهان را تحت فرمان او قرار دهد.معاون جامعه و روحانیت جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ادامه داد: امروز دشمن در اتاق فکرهای خود به این موضوع رسیده است که اگر دو شاخصه "عاشورا" و "مهدویت" را از جامعه شیعی بگیرد می تواند بر شیعیان غلبه کند، زیرا می دانند پویایی و بالندگی شیعیان در گرو وجود فرهنگ عاشورایی و مهدوی است، بر این اساس ضرورت دارد به دفاع، ترویج و گسترش این فرهنگ های ناب بپردازیم تا دشن نتواند از طریق نفوذ به این بخش ها آسیب برساند.وی تأکید کرد: محققان و دانش پژوهان در عرصه مهدویت باید از نگاه سطحی نگرانه به تحقیق ها پرهیز کنند و همواره پژوهش هایی تهیه کرده و ارائه دهند که قابل عرضه و دفاع در همه جهان باشد.آیت الله حسینی بوشهری به تبیین بایدها و نبایدهای پژوهش در زمینه مهدویت پرداخت و مطرح کرد: بسنده نکردن به پژوهش های عمومی، ارتقای سطح پژوهش های مهدویت، اکتفا نکردن به دانش عمومی در زمینه مهدویت، آسیب شناسی استادان مهدویت، تقویت روحیه تعبد و اخلاق در زمینه مهدویت، نظارت دقیق بر پژوهش ها و مواردی از این دست از جمله بایدها و نبایدهای پژوهش در زمینه مهدویت است.همچنین حجت الاسلام جعفری معاون پژوهش مرکز تخصصی موعود حوزه علمیه قم در این مراسم با بیان این که امروزه دشمن نسخه کهنه بهائیت را به روز رسانی کرده و در قالب مدعیان دروغین مهدویت به بشریت ارائه می دهد، عنوان کرد: دشمن با ایجاد انحراف در زمینه مهدویت و شبهه پراکنی سعی در منحرف کردن امت اسلامی دارد، بنابراین ضروری است بحث تخصصی شدن در این زمینه را جدی بگیریم تا افراد با مشاهده چند شبهه دچار تزلزل در اعتقادات خود نشوند.وی با اشاره به این که در زمینه پژوهش های مهدویت هنوز به نقطه مطلوب نرسیده ایم، ابراز کرد: مراکز تخصصی خوبی در این زمینه وجود دارد و محققان در این زمینه تلاش های بسیاری نیز کرده اند، اما باید گفت هنوز هم در این زمینه نیازمند به تلاش های بیشتری هستیم.حجت الاسلام جعفری در ادامه با بیان این که پذیرفته شدکان مرکز تخصصی موعود در سال تحصیلی جدید تعداد 9 نفر هستند، افزود: این تعداد پس از گذراندن مراحل آزمون کتبی و مصاحبه های دقیق و سرسخت پذیرش شده اند و احساس شده است که این افراد پختگی لازم را برای تحصیل و تحقیق در سطح چهارم مهدویت را دارا هستند.گفتنی است، در پایان این جلسه عده ای از دانش پژوهان مرکز تخصصی موعود حوزه علمیه قم نقطه نظرات خود را در زمینه مهدویت بیان کردند و درباره برخی مشکلات موجود در زمینه تحصیل در مراکز تخصصی به هم اندیشی پرداختند. ]]> ::پژوهشکده مهدویت:: Sun, 14 Oct 2018 10:40:19 GMT http://bfnews.ir/vdcjhxea.uqe8ozsffu.html کسب امتیاز عالی توسط پایان نامه «بررسی اسناد و متون روایات خروج سفیانی» http://bfnews.ir/vdcbsabz.rhb5apiuur.html به گزارش آینده روشن  پایان نامه علمی سطح سه مهدویت با موضوع «بررسی اسناد و متون روایات خروج سفیانی» در مركز تخصصی مهدویت دفاع شد.بنابر این گزارش، در این جلسه دفاعیه كه در مركز تخصصی مهدویت برگزار گردید؛ رساله «بررسی اسناد و متون روایات خروج سفیانی» اثر حجت الاسلام «ابوالفضل جعفری پور» ارائه شد. این رساله توانست با كسب امتیاز عالی مورد تائید هیئت داوران، قرار گیرد. مركز تخصصی موعود موفقیت ایشان را در ارائه پایان نامه سطح سه تبریك گفته و امیدوار است این پایان نامه مورد تایید و عنایت حضرت حجت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) قرار گیرد.پایان پیام/ ]]> ::پژوهشکده مهدویت:: Sat, 13 Oct 2018 10:22:50 GMT http://bfnews.ir/vdcbsabz.rhb5apiuur.html پرسش و پاسخ مهدوی http://bfnews.ir/vdcdjo05.yt0xs6a22y.html تعریف مهدویتمهدویت یعنی چه و شامل چه موضوعاتی می‌شود؟مهدویت نگریستن به موضوع ظهور امام زمان(عج) و حکومت جهانی ایشان به عنوان یک تئوری جامع و فراگیری برخواسته از آموزه‌های وحیانی (قرآن و سنت) است.موضوعات مهدویت، تمام معارف دربارۀ امام مهدی(عج) به‌طور خاص، و منجی موعود به‌طور عام را در برمی‌گیرد. موضوعات مهدوی، مسائلی از علوم اسلامی است که به مباحث امام زمان(عج) می‌پردازد. برای مثال، برخی از این موضوعات به شرح زیر است:1. امام مهدی (عج) در قرآن: بررسی آیات دلالت‌کننده بر وجود امام یا قیام و حکومت ایشان یا دیگر مباحث دربارۀ حضرت مهدی(عج)؛2. امام مهدی(عج) در روایات: بررسی روایات نقل‌شده دربارۀ امام مهدی(عج)؛3. دلایل عقلی و نقلی اثبات امام مهدی(عج): اثبات وجود امام با دلیل‌های عقلی و آیات و روایات؛4. علل غیبت امام زمان(عج)؛5. آثار و فواید امام غایب؛6. انتظار و وظایف منتظران؛7. علائم و شرایط ظهور امام؛8. ویژگی‌های یاران و دولت مهدوی؛9. اوضاع جهان قبل از ظهور؛10. رجعت یا بازگشت مردگان به دنیا؛11. بحث از دعاها و اماکن منسوب به امام؛12. آسیب‌شناسی یا بررسی پی‌آمدهای منفی؛13. تاریخ عصر غیبت صغرا و وضع شیعه در آن زمان؛14. بحث از ولایت فقیه یا نیابت عام (فقیهان دین) امام زمان در عصر غیبت کبرا؛15. جهانی‌شدن و حکومت واحد جهانی؛16. مهدویت و مسائل جدید کلامی؛و بسیاری از موضوعات دیگر. تأثیر و بازتاب مهدویتفرهنگ مهدویت چقدر در نظام فعلی حکومتی ما می‌تواند مؤثر و کارساز باشد؟فرهنگ، مجموعه‌ای از نگرش‌ها، ارزش‌ها، هنجارها، رسوم و آداب، شعائر و اعمال خاص است که جامعه آن‌ها را می‌پذیرد. فرهنگ مهدویت نیز مجموعه‌ای از آیین‌های اعتقادی، اخلاقی، رفتاری، مدیریتی، معرفتی، اجتماعی، فقهی و مانند آن است که پیامبر اکرم(ص) بر پایۀ وحی الهی آن‌ها را برای هدایت انسان‌ها به ارمغان آورد. امامان معصوم(ع) این فرهنگ را به نسل‌های بعدی منتقل کرده‌اند که تبیین، تفسیر و تشریع آن در زمان کنونی به عهدۀ وجود مقدس حضرت ولی‌عصر(عج) است. آن حضرت نیز در دوران هفتاد سالۀ غیبت صغرا، از طریق سفیران خاص خود (نایبان خاص) این مهم را به انجام رساند که در دوران کنونی (غیبت کبرا) مروجان دین و مراجع بزرگوار تقلید (نایبان عام) آن آموزه‌ها را می‌گسترانند. بنابراین، الگوگیری و تأثیرپذیری از فرهنگ مهدویت برای تمام عصرها و نسل‌ها، کارگشا و کارساز است. برای نمونه، به دو اثر و ویژگی این فرهنگ اشاره می‌کنیم:1. احاطۀ علمی امام مهدی(عج) بر اعمال و احوال ما باعث می‌شود که مسئولان و مردم جامعه، امام را شاهد و ناظر بر اعمال خود ببینند و از گناهان فردی و اجتماعی بپرهیزند؛ زیرا می‌دانند او از گناهشان ناراحت می‌شود. علاوه بر آن، سعی می‌کنند تا با اعمال شایسته، زمینۀ خشنودی حضرت را فراهم سازند؛ زیرا می‌دانند او از کار نیک شادمان می‌شود.به بیان دیگر، فرهنگ مهدویت را می‌توان مایۀ حرکت و عمل صحیح در تمام طبقات نظام و جامعه دانست که تلاش و کوشش صحیح، اصولی و منطقی را در پی‌می‌آورد؛2. از ویژگی‌های دیگر فرهنگ مهدویت، «امید» است. این ویژگی، برای تمام جوامع و نظام‌ها، ازجمله نظام حکومتی ایران ضروری می‌نماید و موجب دل‌گرمی خدمت‌گزاران نظام اسلامی در خدمت به خلق خدا و دین خدا می‌گردد.آری، فرهنگ مهدویت، حرکت‌آفرین، امیدآفرین، تلاش‌زا و نشاط‌آور است، و یأس، نومیدی، خستگی، وازدگی و پوچ‌گرایی را می‌زداید. این فرهنگ، دریچه‌ای به آینده‌ای روشن دارد. البته ویژگی‌ها فراوان است، ولی برای بیان آن‌ها مجالی نیست. منابع/ . فصلنامۀ انتظار، ش11 و 12، ص32، با چند تن از استادان حوزه و دانشگاه دربارۀ فرهنگ مهدویت گفت‌وگویی کرده که برای روشن شدن این سؤال و جواب بسیار مفید می‌نماید. . برای آگاهی بیش‌تر نک: خورشید مغرب، محمدرضا حکیمی؛ استراتژی انتظار، اسماعیل شفیعی سروستانی. ]]> ::پژوهشکده مهدویت:: Sat, 13 Oct 2018 08:42:02 GMT http://bfnews.ir/vdcdjo05.yt0xs6a22y.html شماره 152 ماهنامه فرهنگی انتظار نوجوان ویژه مهرماه 1397 http://bfnews.ir/vdcjv8ea.uqe8ozsffu.html به گزارش آینده روشن شماره 152 ماهنامه فرهنگی انتظار نوجوان ویژه مهرماه 1397به همت مؤسسه آینده روشن(پژوهشکده مهدویت) چاپ و روانه بازار شد.علاقمندان میتوانند شماره 152 ماهنامه فرهنگی انتظار نوجوان ویژه مهرماه 1397 را از اینجا بارگیری کنند. ]]> ::پژوهشکده مهدویت:: Tue, 09 Oct 2018 08:20:16 GMT http://bfnews.ir/vdcjv8ea.uqe8ozsffu.html طرح اندیشۀ مهدویت از امام علی تا امام سجاد http://bfnews.ir/vdcgtz9u.ak9xt4prra.html به گزارش آینده روشن مقاله طرح اندیشۀ مهدویت از امام علی تا امام سجاد به رشته تحریر امیرغنوی در فصل نامه علمی پژوهشتی مشرق موعود سال هفتم شماره 27 آمده است که بدین شرح می باشد:طرح اندیشۀ مهدویت از امام علی تا امام سجاد    امیر غنوی*چکیدهاین نوشتار تأملی است در چگونگی طرح آموزه‌های مهدویت از سوی ائمه    از زمان امیرالمؤمنین تا عصر حضرت سجاد    . ارائۀ معارف مهدوی از سوی قرآن و اهل‌بیت    با توجه به اهداف کلی دعوت دینی، نیازهای مخاطبان عصر صدور و همچنین نیازهای شیعه در اعصار متأخر شکل گرفته است. بررسی محورهای مورد تأکید در این بیانات و تأمل در نسبت آن‌ها با اهداف کلی و نیازهای هر عصر می‌تواند از یک‌سو طرح کلانی را نشان دهد که در این شکل از تعلیم و تربیت تعقیب شده است و از سوی دیگر، تأثیر تربیتی و اخلاقی هر یک از آموزه‌های مهدوی را نمایان‌تر کند.این پژوهش بر تحلیل محتوایی روایات صادره از چهار امام نخستین شیعه تکیه دارد و می‌کوشد با توجه به شرایط عصر صدور، آثار آموزه‌های مهدوی بر شیعیان را معلوم کند. از این‌رو، با تعیین محورهای مورد تأکید در سخنان هر یک از معصومین    همراه با ارائۀ نمونه‌ای از آن و تأمل در نسبت این سخنان با شرایط مخاطبان، تلاش دارد به حکمت و جهت طرح هر یک از آموزه‌ها دست یابد.پیش‌تر در مقاله‌ای از پیش‌فرض‌ها و روش‌های این تحقیق گفت‌وگو کرده‌ایم. مقالۀ حاضر، روشن‌گر این سخن است که تعلیم آموزه‌های مهدوی در این برهه از تاریخ ائمه    افزون بر ارائۀ معارف مهدوی و آخرالزمانی، به نکاتی مهم در تربیت مخاطبان توجه دارد و نوعی زمینه‌سازی برای جلوگیری از آفات بحث مهدویت و نیز انحرافات را متناسب با عصر ائمۀ نخستین    دنبال می‌کند.واژگان کلیدیآموزه‌های مهدویت، عصر غیبت، ویژگی‌های قائم، علایم ظهور.مقدمهپس از رحلت رسول‌خدا  طرح آموزه‌های مهدویت، از سوی علی‌   ادامه یافت. پس از طرح مباحث عام در قرآن و آموزش‌های گسترده و همه‌جانبۀ رسول‌ ، طرح این آموزه‌ها از سوی ائمه هدی    نیز ادامه یافت.طرح آموزه‌های مهدوی از سوی ائمه با اهداف تازه‌ای نیز همراه شد تا پاسخی به نیازهای فکری و روحی شیعه در عصر حضور ائمه    و در عصر غیبت ایشان باشد.این نوشتار، مروری بر روایات وارده در بحث مهدویت از عصر  امام علی   تا زمان حضرت سجاد   است و تلاش می‌کند محورهای مورد توجه و تأکید در این آموزش‌ها مشخص شده و نسبت آن با نیازهای جامعه اسلامی معلوم گردد.محورهای بحث در سخنان امام علی  1. تأکید بر وقوع فتنه‌ها و شمارش آن‌ها تا قیام قائم، ترسیم اوضاع بد آینده و عصر غیبت و حکمت آن؛  جامعه جوان شیعی در عصر خلافت علی   از حضور امام معصوم بهره‌مند است و تصویری از آینده پرفراز و نشیب خود ندارد؛ آینده‌ای که در آن حکومت‌های جور با فتنه‌های رنگارنگ، این جامعه جوان را به چالش خواهد کشید. بی‌خبری و ناآمادگی برای آینده می‌تواند زمینه‌ساز حرکت‌های کور باشد و انحطاط و انهدام را به دنبال آورد. تأکیدهای علی   بر وقوع فتنه‌های گسترده در آینده، شناخت و توجه، آمادگی و حتی انتظار را به دنبال می‌آورد و ظرفیت و تحمل را افزایش می‌دهد. این آگاهی‌های پیشاپیش حتی می‌تواند ایمان و تسلیم مؤمنان را افزایش دهد. قرآن کریم دربارۀ یاران رسول  به همین نکته اشاره دارد:وَلَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ قَالُوا هذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَصَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَمَا زَادَهُمْ إِلَّا إِيمَاناً وَتَسْلِيماً؛ (احزاب: 22)و هنگامی که مؤمنان لشکرها را دیدند، گفتند: این همان است که خدا و رسولش به ما وعده دادند و خدا و رسولش راست گفتند و نیفزودشان مگر ایمانی و تسلیمی.در کلمات نقل شده از علی   این فتنه‌ها، شمارش شده که گاهی با توصیف کوتاهی نیز همراه است. این توضیحات فضای آینده را در پیش چشم مخاطب روشن‌تر کرده و آمادگی و ظرفیت را در پی دارد. فتنه‌های پی‌در‌پی و رنگارنگ به تحیر و تزلزل می‌انجامد و گمان‌های بد را در دل‌های ضعیف به جنبش درمی‌آورد. اشتیاق به گشایش، روحیه‌های عجول را به امیدهای نابجا می‌رساند؛ امیدهایی که با طولانی شدن راه و تنوع مشکلات، زمینه‌ساز بدبینی، ناامیدی و حتی بازگشت خواهد بود.شیعه در عصر حضور معصوم از مواهبی برخوردار است که خود التفات چندانی به آن ندارد. ترسیم فضای غیبت و مشکلاتی که در انتظار جامعه شیعه است بردباری و رهایی از تحیر را به دنبال دارد و از آفات غیبت می‌کاهد.بهره‌گیری امام   از تعابیر پیچیده و رمزگونه موجب شد تا با وجود انتقال آموزه‌های مهدویت به اهلش، سخن فاش نشده و در گوش‌های نامحرم ننشیند. این اشاره‌های مرموز در دست عالمان اهل‌بیت    گشوده می‌شود و به هنگام رخداد حادثه، غبار اجمال از چهره‌ آن به کنار می‌رود.2. اسم و نسب قائم و این‌که او نهمین فرزند حسین   است؛  اگر آموزه مهدویت با نشانه‌ها و توضیحاتی همراه نشود بستری مناسب برای پیدایش مدعیان دروغین خواهد بود. ائمه هدی    در روایات بسیاری به نسب و اسم موعود اشاره کرده‌اند. این توضیحات راه را بر مدعیان تنگ می‌کند و برای تشخیص صادق از کاذب علاماتی را در اختیار می‌گذارد.تعیین نسب و این‌که او فرزند حسین   است، تأکیدی بر خط وصایت بود که مدعیان بنی‌الحسن و بنی‌فلان را رسوا می‌کرد. این نکته که او نهمین فرزند حسین است، راهی دقیق برای تشخیص او نشان می‌داد و هر شبهه‌ای را دربارۀ وجود فرزند و وصی برای امام عسکری   از بین می‌برد.3. مشخصات اخلاقی و جسمی قائم (مؤسسة المعارف الاسلامیة، 1428: ج4، 105 - 118):  این‌ها نیز علامت و نشانه‌اند، اما از آن مهم‌تر شخصیت حاکم دینی را به رخ می‌کشند و جایگاه ممتاز امامت را ترسیم می‌کنند.4. ویژگی‌های اصحاب قائم؛  یاران قائم، نیروهای حکومت مهدوی هستند؛ بزرگانی که بار حکومت علوی را بر دوش خواهند کشید. ترسیم ویژگی‌های اینان در دل خویش مقایسه‌ای با شیعیان حاضر و اشاره‌ای به ضعف‌های موجود را در پی دارد. همچنین بیان شرایطی را نشان می‌دهد که شکل‌گیری حکومت حجت خدا   در گروی تحقق آن است.5. همراهان و یاوران مهدی؛ این روایات به یاوران مهدی پرداخته و برخی اقوام مانند اهل خراسان را به عنوان یاوران حجت‌خدا   معرفی کرده است که به هنگام ظهور، او را یاری می‌کنند. برخی از این روایات از سپاهیانی خبر داده که با پرچم‌های سیاهی برای یاری به مهدی حرکت کرده و به جنگ با سفیانی می‌پردازند. در برخورد با این روایات باید به دو نکته توجه داشت:یکم، منبع اصلی این روایات، کتاب الفتن ابن‌حماد است که در عصر عباسیان تألیف شده و ممکن است راویان تحت تأثیر فضای سیاسی مطالب ضعیفی را برای جلب نظر حاکمان بیان کرده باشند. پرچم و لباس سیاه، نشانه و شعار عباسیان بود و این روایات، آنان را به عنوان پشتیبان مهدی و جریان حق معرفی می‌کند.دوم، نقل این روایات از علی   نباید سبب شود که از سند ابن‌حماد به علی   چشم‌پوشی کنیم. سند ابن‌حماد در نقل این روایات از علی   این است: «حدثنا الوليد و رشدين  عن ابن لهيعة عن أبي قبيل عن أبي رومان عن علي بن أبي طالب؟رض؟» (مروزی، 1414: 120). در این سند، راوی از علی   _ ابو رومان _ تضعیف شده و به همین دلیل، این سند _ حتی از نظر اهل‌سنت _‌ نیز قابل اعتماد نیست. افزون بر این، مضامین روایات فوق را در هیچ‌یک از روایات اهل‌بیت    نمی‌توان یافت.6. آن‌چه حجت‌خدا   در نهان به آن مشغول است؛  امام   در خطبه‌ای طولانی از شیوه و رفتار اهل‌بیت در شرایط دشوار آینده خبر می‌دهد؛ او با چراغی روشنگر در دست، بند از گردن‌ها برداشته، بندگان را آزاد کرده، جمع‌هایی را پراکنده، و پراکنده‌هایی را جمع می‌کند. آن‌چه او می‌کند در نهان بوده، هیچ رد و اثری از عامل بر جای نمی‌ماند.این سخنان از معدود کلماتی است که از معصومین    دربارۀ رفتار حجت‌‌خدا در زمانۀ غیبت به دست ما رسیده است. این سخنان کوتاه، تصویری روشن از نوع فعالیت‌های امام غایب در اختیار می‌گذارد؛ فعالیت‌هایی که همان اهداف امامان ظاهر را تعقیب کرده، اما از ظرفیت‌های ناشناختگی نیز در تقویت حرکت دینی و کنار زدن دشمنان آن بهره می‌برد.7. توانمندی‌هایی که در عصر غیبت پدیدار می‌شود؛  عصر حضور دوره وفور نعمت است؛ نعمتی که می‌تواند موجب اتکای بیش از حد شود و حتی به کندی در فهم و حرکت انجامد. زمانۀ غیبت نیز اگرچه عصر غربت است، اما این غربت می‌تواند زمینه‌ساز‌ تلاش بیشتر و بهره‌گیری عمیق‌تر از هدایت‌های باقی‌مانده باشد. این تلاش‌های از سرنیاز و خالصانه است که با جام‌های مدام حکمت به پاداش خود می‌رسد.6. سفیانی و سپاه او؛  ظهور سفیانی علامتی مهم در شناخت قیام حجت‌خدا است و توضیحات امام   این علامت را در اختیار شیعه قرار می‌دهد تا قیام حق را بشناسد. اما سفیانی نشانۀ ادامه یک جریان نیز هست؛ جریانی که در عصر پیامبر  و علی   در برابر جبهۀ حق صف‌آرایی کرده‌اند. سفیانی نقطۀ پایان جریانی است که در برابر نبوت و وصایت قرار دارد و تا به آن روز ادامه خواهد داشت.تعبیر سفیانی از تعلق این حرکت به آل‌ ابوسفیان خبر می‌دهد؛ تعلقی که نباید آن را در نسبتی خانوادگی خلاصه کرد. ابوسفیان، پدر و پرورش‌دهندۀ سفیان‌ها و سفیانی‌هاست؛ همان جریانی که در برابر رسول بزرگ خدا  قرار داشت.7. ندای آسمانی و معرفی مهدی؛  به هنگام ظهور حجت‌خدا، ندایی فضای زمین را در خود می‌گیرد؛ ندایی که همگان را متوجه حادثه‌ای می‌کند که در حال وقوع است. وقوع ندایی از آسمانی راه را بر هر اشتباهی می‌بندد و حجت را تمام می‌کند؛ زیرا جعل این علامت برای مدعیان دروغین ممکن نیست. این حادثۀ غریب، بر اتصال مهدی به آسمان تأکید می‌کند.8. دجال؛ ویژگی‌ها و توانایی‌ها، رفتار و آثار (مؤسسة المعارف الاسلامیة، 1428: 191 - 201 و 177 - 179)؛ ظهور دجال نیز از علایم قطعی ظهور است. مرور دقیق‌تر روایات دجال نشان می‌دهد که دجال گاه به عنوان یک تیپ مطرح می‌شود و گاه به عنوان یک شخص. روایاتی که از دجال به عنوان دغدغۀ همۀ انبیا الهی سخن می‌گوید، مسلماً مربوط به شخصی نیست که در آخرالزمان ظهور می‌کند. این نگاه عام و نمادین را حتی در ویژگی‌های دجال آخرالزمان نیز می‌توان دید.بیانات علی‌   در معرفی دجال، نه فقط معرفی نشانه‌هایی از آخر‌الزمان است، بلکه نشان‌دادن فتنه‌هایی است که دجال‌صفتان در هر عصر و دوره‌ای پدید آورده و مردم ساده را به دنبال خود می‌کشند.9. فضل انتظار فرج و وظایف در عصر غیبت؛  شیعه پس از علی   باید در عصری ادامۀ حیات دهد که حکومت‌هایی مانند بنی‌امیه و بنی‌عباس بر جان و مال مردم سیطره می‌یابند. باقی ماندن بر مسیر و تداوم حرکتی که علی   پس از رحلت رسول  و انحراف عامه آغاز‌گر آن بود، به ترسیم نقشه راه و تعیین وظایف، و همچنین ایجاد انگیزه‌ای که شیعه بتواند حتی در عصر غربت و غیبت بر پای خویش بایستد و زمینه‌های ظهور و حکومت حق را فراهم کند نیاز دارد. روایات فضل انتظار فرج و ترسیم وظایف شیعه بر انگیزه و نگاه‌ها اثر می‌گذارد و آنان را برای پس از علی   آماده می‌کند.10. زمین گنجینه‌هایش را برای حجت خدا بیرون می‌ریزد و کلیدهایش را در اختیار او می‌گذارد؛  تصویرهای سرشار از حکومت حجت‌خدا اتصال زمین و آسمان در حکومت الهی را به نمایش می‌‌گذارد و نمونه‌ای از پاداش ایمان و تقواپیشگی  را ترسیم می‌کند.محورهای بحث در کلمات امام حسن  عصر حسن ‌بن علی  ، عصر غربت امام و کم‌توجهی به دین و جایگاه ولیّ ‌خداست. روایات بسیار محدود امام مجتبی   نشان از وضعیت فضای فکری و بحران اجتماعی عصری دارد که آغاز تسلط بنی‌امیه و اوج تلاطم و آشفتگی شدید در جامعه شیعه است. اگرچه روایات امام مجتبی   در بحث مهدویت بسیار محدود است، اما اعتبار و اتقان بیشتری دارد؛ زیرا در منابع شیعه نقل شده و مطالب غریب و شاذ در آن‌ها به چشم نمی‌خورد.1. نهمین فرزند امام حسین  ؛  اراده پروردگار بر این قرار گرفته بود که خط وصایت در اولاد حسین بن علی   تداوم یابد. آن‌ها که جز به خواست پروردگار نمی‌اندیشیدند فارغ از انتساب به حسن یا حسین     با همه وجود به حمایت از کسی می‌پرداختند که مهر الهی امامت بر نامۀ او خورده بود. اما آدمی فرزند انتخاب خود و ساختۀ عمل خویش است. دنیاطلبی در هر دلی راه می‌یابد، حتی در دل اولاد علی  .سخنان حسن بن علی   در ادامۀ خط وصایت در اولاد حسین   حجتی تام و تمام بر اولاد اوست؛ اولادی که برخی از آنان گاه به طمع منصب دنیوی و گاه برای فرار از رنج‌های ظالمان به ادعای مهدویت و نجات‌بخشی تمسک کرده و دل‌های خسته از حکومت ظالمان را به سوی خود جذب کردند.2. ویژگی‌های امام؛ برشمردن ویژگی‌ها و فضایل حضرت مهدی می‌تواند نصاب و توقع دین از حاکم و حکومت را نشان دهد. اما اشاره به اموری مانند ولادت پنهانی، پنهان و ناشناخته بودن امام، عمر طولانی و نبودن بیعت ظالمان بر گردن او ذهنیت شیعه را برای شرایطی کاملاً نامأنوس آماده می‌کند؛ شرایطی که باور به آن و آمادگی برای تحمّل فضای دشوار غیبت به زمینه‌سازی طولانی نیاز دارد و توضیح و تأکیدهای ائمه    در این راستا قابل درک است. 3. وسعت زمین برای برّ و فاجر تا روز ظهور؛  با پایان حکومت امام مجتبی   حکومت‌ سلاطین و پادشاهان آغاز می‌شود و شیعه باید خود را برای چنین شرایطی آماده کند؛ شرایطی که در آن خوبان و بدکاران در گسترۀ زمین زندگی کرده و خوبان باید آماده باشند تا در این شرایط نیز از خوبی‌ها حراست کنند و به گسترش آن بپردازند.مؤمن در عصر حکومت‌های حق _ علی و حسن     _ به پاسداری مشغول است و در دورۀ حکومت‌های باطل باید با تقیه خود را حراست کرده به ساختن نیرو و فراهم کردن زمینه‌ها برای بازگشت خاندان عصمت به مسند قدرت بپردازد. شیعه باید بداند که تا زمان قیام حجت‌خدا در چنین شرایطی خواهد زیست و باید اهداف و حرکت دینی خود را در قالب‌ها و شکل‌های جدیدی جست‌وجو کند.4. سختی روزگار غیبت و جهل مردم و بروز اختلافات شدید در جامعۀ شیعه؛  این بیانات نیز نوعی آماده‌سازی برای شرایط دشوار را در خود دارد که با دیدن صدق وعده‌ها می‌توان توقع داشت به جای ناامیدی و یأس، فزونی ایمان و تسلیم بنشیند. همچنین این تصویر امیدبخش را می‌توان دید که در اوج ظلمت باید طلوع نور را انتظار کشید.5. تأییدهای پروردگار با ملائک، عصمت یاران و نصرت با آیه‌ها؛  آن‌جا که آدمیان با خدا و ولیّ او پیمان بسته، همراه می‌شوند آسمان به زمین متصل می‌گردد. ملائک به یاری مؤمنان شتافته و مؤمنان در لغزش‌گاه‌ها حفظ می‌شوند. نشانه‌های برافراشته از پیش، راه را بر اهل حق روشن و حجت را بر همگان تمام می‌کند.6. پیروزی او بر اهل زمین و یملأ الله الأرض عدلاً و... ؛  پرتکرارترین ندای مهدوی در میان آموزه‌های معصومین همین سخن است؛ سخنی که شور و امید را در دل شیعه حتی در هنگامۀ شکست در برابر آل ابی‌سفیان و آل معاویه زنده می‌داشت.7. روزگار در حکومت امام؛ ایمان همگان، صلح و آرامش حتی میان درندگان، رویش زمین و برکات آسمان و آشکار شدن گنج‌ها، چهل سال حکومت امام؛  این تصویر جامعه‌ای را نشان می‌دهد که از امام و حجت خدا برخوردار است. این مواهب برای آن‌هاست که خود را به شایستگی حضور در جامعۀ علوی و مهدوی رسانده باشند. این همه رشد، برکت و آرامش حاصل زندگی در سایه‌سار حکومت معصوم   است و حکومت ترازی که شیعه توقع آن را دارد همین است.محورهای بحث در سخنان امام حسین  عصر حسین   ادامه‌ای بر عصر حسن   در غربت و تنهایی معصومین و سیطره ظالمان است. اما رهبری حسن بن علی   از آشفتگی و تحیّر جامعه شیعه کاست و محوریت اهل‌بیت را سبب شد. در کلمات کم‌شماری که از امام حسین   در بحث مهدویت بر جای مانده، چند محور مورد توجه است:1. نهمین فرزند من؛  تعیین خط وصایت هم از سوی حسن   و هم از سوی حسین   برای شیعه بسیار راه‌گشاست؛ زیرا این دو، مهر پیامبر و علی را بر مقام و زبان خود دارند و راه را بر سوءاستفاده مدعیان می‌بندند. مشخص کردن تعداد واسطه‌ها میان حسین   و امام غایب، حجتی قاطع بر آنان است که ادعای وقف بر امام کاظم و غیر او را مطرح کردند و همچنین پاسخی محکم به شبهۀ بی‌فرزندی امام عسکری   است.2. کشتار سنگین قریش؛  در میان قبایل عرب، بزرگ‌ترین دشمنان پیامبر  و جانشینان او از قبیلۀ قریش‌اند. علی   سرّ این دشمنی را در حسادت و احساس حقارتی می‌داند که با انتخاب پیامبر  و علی   در دل ایشان جای گرفت؛  احساسی که با شکست‌هایی از امیرمؤمنان   و خواری‌ها و نابودی‌ها به کینه‌هایی عمیق بدل شد. کربلا اوج کینه‌توزی‌های قریش به هنگام قدرت است. قریش در عصر امام حسن و امام حسین     همۀ کفر، کینه، حسد و احساس حقارت خود را آشکار می‌کند. خبر دادن حسین   به کشتار این جنایتکاران به دست مهدی و برقراری موازین حق و عدل می‌تواند نوعی تشفی برای شیعیان رنج‌کشیده و شاید تحذیری برای جنایتکاران قریش باشد.3. غلبۀ دین بر سایر ادیان و یملأ الله ... ؛  وعده پیروزی کامل و تکرار نوای «یملأ الله ...» در دل شیعیان رنج‌کشیده و محصور، بذر امید می‌کارد و شور و نشاط آورده، تحمل رنج‌ها را سبک‌تر می‌کند.4. تصریح به طولانی بودن غیبت، پیدایش تردید و تزلزل‌ها در این عصر و ارزش صبر؛  غیبت برای کسانی که عصر حضور را درک کرده‌اند خطر آشفتگی، بازگشت و تزلزل را دارد. این خطر برای آنان که جز بر شنیده‌ها و خوانده‌ها تکیه ندارند نیز هست، البته با عواملی متفاوت.ارائه این تصویرها از آینده، ذهن و روح جامعه شیعه را برای دوره غیبت آماده می‌کند. این تصویرسازی از سوی حسین بن علی   می‌تواند به توجه به نقش و جایگاه امام حاضر انجامد و ارتباطی قوی‌تر را سبب شود.5. رنج‌های امام در غیبت و جنگ بی‌انقطاع هشت‌ماهه؛  شناخت رنج‌ها و تلاش‌های مهدی توجه و محبت به او را به دنبال دارد؛ زیرا این رنج‌ها و تلاش‌ها برای بهروزی و سعادت مردم است.6. تقسیم میراث امام در زمان حیاتش؛  امام چنان از دیده‌ها پنهان ماند که حتی در تقسیم ارث پدر، او در نظر نبود. شمشیرهایی که سال‌ها تولد او را انتظار می‌کشید تنها این‌گونه بود که راه گم می‌کرد. او امامی است که حتی میلادش مستور است و این پنهان‌کاری ناگزیر، هم علامتی برای راه‌جویان است و هم زمینه‌ای است برای رویش تردیدها. اعلام این نکته از سوی معصومین    زمینه‌ تردید را به دلیل صداقت بدل می‌کند و از تاریکی راهی به سوی نور می‌گشاید.7. وسعت عدل او برای برّ و فاجر؛  عدالت قائم وسعت‌آفرین است. رعایت استحقاق‌ها و حراست از حدود و مرزهای فردی و اجتماعی از یک‌سو امنیتی پایدار را به دنبال دارد و از سوی‌دیگر برای همگان فرصت‌های مناسب رشد فراهم می‌کند. میوه‌های این فضای تازه، در دسترس همه چه خوب و چه بد _ خواهد بود.این بشارت، شوق به ظهور او را در دل هر مؤمنی می‌نشاند. عدل چنان عرضی عریض برای رشد، امنیت و بهره‌مندی درست فراهم می‌آورد که دنیاطلبان و بدکاران گرفتار ظلم نیز برای رسیدن به این زندگی سرشار اشتیاق ظهور حکومت عدل را خواهند داشت.8. اصلاح امور مهدی در یک شب، همانند یوسف و موسی بن عمران    ؛  این نکته از حسین بن علی     نقل شده که امور مهدی در یک شب اصلاح می‌شود؛ همان سنتی که در اصلاح امر یوسف و موسی بن عمران     ظهور کرد. اشاره به تکرار سنت الهی دربارۀ او می‌تواند اشاره به خط اتصال جریان حق باشد که سرآغاز آن را باید در اولیا و انبیای گذشته جست؛ سنتی که در اهل‌بیت پیامبر    نیز ادامه خواهد یافت.وعدۀ امام بر اصلاح امر قائم در یک شب این نوید را در خود دارد که آن‌جا که امر حق باشد راه‌های دور نزدیک خواهد شد. در میان آشفتگی‌ها و بی‌سروسامانی‌ها نباید به یأس نشست که اگر برای او بکوشیم و خود را به شرایط امداد حق برسانیم، دخالت او هر مشکلی را حل می‌کند که او از مانع‌ها مرکب می‌سازد و از بن‌بست‌ها راه می‌گشاید.محورهای بحث در سخنان امام سجاد  1. از فرزندان فاطمه، از ذریه حسین، و هفتمین فرزند امام باقر    (مؤسسة المعارف الاسلامیة، 1428: ج4، 278، 279 و 299)؛ ادعای مهدویت وسوسه‌ای است که بسیاری از دنیاطلبان را به سوی خود کشاند. وعدۀ رسول‌خدا  به نجات امتش از ظلم با ظهور مهدی به نوعی عشق و انتظار بدل شد؛ عشق و انتظاری که اگر محبوب و موعود خود را بیابد سر و دل در گروی او می‌گذارد.دستیابی به این قدرت معنوی آرزوی کسانی شد که آماده بودند دین را برای رسیدن به قدرت هزینه کنند. توضیحات امام سجاد   راه را بر سوءاستفاده‌ها تنگ می‌کرد. مهدی از اولاد فاطمه است و کیسانیه و عباسیان جایی برای ادعای مهدویت ندارد. تنها جانشین سبط پیامبر  _ یعنی امام سجاد   _ خط وصایت و مهدویت را در اولاد حسین منحصر می‌کند تا جایی برای مدعیان بنی‌الحسن باقی نباشد و خط را به باقر   می‌رساند تا زیدیه و شعارهای انقلابی‌اش حق‌جویان را دچار تردید نکند و خط وصایت را در نسل بزرگی چون زید فرزند امام سجاد   نجوید، اگر چه به شمشیر قیام کرده و در راه نهی از منکر به خون نشسته باشد.او هفتمین فرزند باقر   است، پس واقفه به غلط کوشیدند به امامت امام رضا   تن نداده و مهدویت امام کاظم   را علم کنند. این عدد حجتی نیز هست بر وجود فرزندی برای امام عسکری   حتی اگر مورخان، بی‌اطلاع از تولد پنهانی او باشند.2. معرفی امام در قالب سلام بر او با بیان القاب، مخفی بودن ولادت و نبودن بیعت طاغیان بر گردنش؛  توصیف هر یک از ائمه    در قالب زیارت‌نامه‌ها و ترسیم جایگاه ایشان روشی معمول در احادیث است. در احادیث مهدوی گاه در قالب زیارت، سلام و عرض ارادت فضایل و ویژگی‌های امام برشمرده شده است.در زیارتی منقول از امام سجاد  ، حضرت مهدی با ذکر برخی اوصاف مورد زیارت قرار گرفته و به محضر او عرض سلام شده است. امام سجاد   ده‌ها سال پیش از ولادت مهدی او را زیارت کرده است؛ این شیوه بیان برای مخاطب خبر از حتمی بودن غیبت و ظهور آن امام دارد و او را در ذهن و دل شیعه چنان زنده می‌دارد که حتی پیش از میلاد نیز او را مخاطب قرار داده و برای سلامتی‌اش دعا می‌کند.از سرّ تأکید بر مخفی بودن ولادت مهدی پیش‌تر گفتیم. پنهان ماندن ولادت امام   فراغتی را نیز موجب می‌شود و آن خارج ماندن از دایرۀ تحمیل‌های حکومتی است. اگر مهدی شناخته می‌شد، چاره‌ای جز تعیین تکلیف خود با حکومت‌ها نداشت و با آماده نبودن شرایط قیام، گریزی از بیعت نبود؛ بیعتی که او را متعهد و در چارچوبی محدود می‌کرد. ناشناختگی امکانی است تا نگاه‌ها بر تو متمرکز نشده و حساسیت‌ها از بین برود، مجبور به تعیین تکلیف و پذیرش چارچوب نباشی و در حرکت‌ها و شروع و ختم‌ها آزادانه عمل کنی.3. معرفی جعفر کذاب و شرح کارهای او؛  پنهان ماندن تولد امام   زمینه‌ای برای سوءاستفادۀ قدرت‌طلبی‌های فرزند ناخلف امام هادی   بود. جعفر بن هادی در چنین زمینه‌ای و با آگاهی از حساسیت حکومت به بیت امام عسکری   و همچنین استفاده از تمایل حاکمان به جانشینی فرد نامناسب و آلوده‌ای مانند او به توطئه پرداخت؛ توطئه‌ای برای دستیابی به آن‌چه از امام عسکری بر جای مانده بود؛ توطئه‌ای که برای توفیق آن باکی از قتل امام   نیز نداشت.توطئۀ جعفر کذاب با توجه به ناگزیری اصحاب و اهل‌بیت امام عسکری   از سکوت می‌توانست به انحراف یا ارتداد بسیاری انجامد و دفع این توطئه جز با توضیح ائمۀ پیشین ممکن نبود. اولین نشانه‌های روشن‌گری در باب فتنۀ جعفر کذاب را در عصر امام سجاد   می‌توان یافت.4. تعبیر غریب «لا یقوم القائم بلا سفیانی» که معنای عامی به سفیانی می‌دهد؛  حمیری در قرب‌الاسناد از امام سجاد   این نکته را نقل کرده است که «قائم ما زمانی برای ملاقات و آشنایی مردم قیام می‌کند.  سپس فرمود: قائم بدون یک سفیانی قیام نخواهد کرد. مسئله قائم و مسئله سفیانی امری حتمی از جانب خداست.» استفاده از لفظ نکره دربارۀ سفیانی، نشان از آن دارد که سفیانی می‌تواند عنوانی برای یک گونه یا به اصطلاح امروز تیپ باشد نه نام شخصی معین. این تعبیر همراه با تعابیر مشابه دربارۀ دجال می‌تواند قرینه‌ای بر نمادین بودن برخی علایم ظهور باشد.5. دعا برای امام و برای تعجیل فرج او و اشاره به برخی ویژگی‌ها در قالب دعا و همچنین شفیع قرار دادن او (مجلسی، 1403: 301 - 311)؛ دعای امام سجاد   برای امامی که تولد نیافته، درخواست تعجیل در فرج او و همچنین شفیع قراردادن آن حضرت به درگاه پروردگار سبب می‌شود موعود پیش از آن‌که پای در دنیا بگذارد در دل‌ها زنده و حاضر باشد و ذهن‌ها به او متوجه گردد.در سخنان امام سجاد   تکرار نکاتی را مشاهده می‌کنیم که پیش‌تر از سوی معصومین به آن اشاره شده بود؛ نکاتی مانند:الف) طولانی شدن غیبت و فضیلت‌های اهل زمان غیبت و منتظران ظهور؛  قرارگرفتن در غیبت می‌تواند فرصت باشد نه حرمان که می‌توان در غیبت، از منتظران بود و از حاضران در رکاب معصوم   پیش افتاد. در همین روایات انتظار فرج را برترین فرج‌ها شمرده شده است؛ زیرا گشایش و پیروزی بزرگ‌تر در نبرد مؤمن با شیطان و نفس شکل می‌گیرد.ب) جریان سنت‌های انبیایی مانند نوح، ابراهیم، موسی، عیسی، ایوب    و محمد  در او؛  این تذکر تداوم سنت‌های اولیای خدا را گوشزد کرده و غرابت زندگی و رفتارهای مهدی را از ذهن مخاطبان می‌زداید و در کنار آن گوشه‌هایی از آموزه‌های مهدوی را آموزش می‌دهد.ج) چگونگی شروع قیام، همراهی ملائک، تعداد همراهان و محل ظهور در شهر کوفه (مؤسسة المعارف الاسلامیة، 1428: ج4، 293 و 298)؛ این توضیحات علاماتی برای تشخیص به دست می‌دهد و اتصال آسمان به زمین را در عصر ظهور ترسیم کرده و بر حقانیت مهدی تأکید می‌کنند. این توضیحات مخاطب را با موقعیت امام سجاد   نیز آشنا نموده و آگاهی و احاطه را بر آینده‌ها گوشزد می‌نماید.د) اشاره به برخی علایم ظهور: خروج‌ها و فاجعه‌ها (همو: 292 - 297)؛ هـ ) قدرت یافتن فوق‌العادۀ مؤمنان هنگام قیام قائم، پیروزی اسلام بر سایر ادیان هنگام ظهور او، تکرار تعبیر «یملأ الله ...»؛  که پیش‌تر از سرّ ارائه این آموزه سخن گفته شد.نتیجهدر تعلیم آموزه‌های مهدویت از عصر امام علی تا عصر حضرت سجاد     چند نکته لحاظ شده است:یکم، بیان جنبه‌هایی از معارف مهدوی که با نیازهای آن روز مخاطبان تماس نزدیکی داشته؛دوم، ارائه توضیحاتی که در ادامه می‌تواند به یاری حرکت اسلامی آمده و ابهام‌ها و مشکلات آینده را از پیش بردارد؛سوم، نکاتی که باید به دست آیندگان برسد تا راه را برای مدعیان دروغین مهدویت تنگ کند؛چهارم، آموزه‌های عام مهدوی و نگاه منجی‌گرایانه دینی که بخشی مهم از معارف شیعی را تشکیل می‌دهد. منابع_    ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمید بن هبة‌الله، شرح نهج البلاغة، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، مکتبة آیة‌الله نجفی مرعشی، 1404ق._    ابن‌بابویه، علی بن حسین، الامامة و التبصرة من الحیرة، تحقیق: مدرسۀ امام مهدی، قم، مدرسۀ امام مهدی، 1404ق._    ابن‌حنبل، ابوعبدالله احمد بن محمد، العلل و معرفة الرجال، تحقیق: وصی‌الله بن محمد عباس، بیروت، المکتب الاسلامی _ ریاض، دارالخانی، 1408ق._    ابن‌سعد، ابوعبدالله محمد، الطبقات الكبری، بیروت، دارصادر، بی‌تا._    ابن‌طاوس، علی بن موسی، مهج الدعوات و منهج العبادات، تحقیق: ابوطالب کرمانی و محمدحسن محرر، قم، دارالذخائر، 1411ق._    اربلی، علی بن عیسی، کشف‌ الغمة فی معرفه الائمة، تحقیق: سید هاشم رسولی محلاتی، تبریز، انتشارات بنی‌هاشمی، 1381ق._    بخاری، محمد بن اسماعیل، التاريخ الكبير، تحقيق: سيد هاشم الندوی، بیروت، دارالفکر، بی‌تا._    برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، تحقیق: جلال‌الدین محدث، قم، دارالکتب الاسلامیه، 1371ق._    حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله بن محمد، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق: یوسف عبدالرحمن المرعشلی، بیروت، دارالمعرفه، بی‌تا._    حر عاملی، محمد بن حسن، إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، 1419ق._    حمیری، عبدالله بن جعفر، قرب‌الاسناد، تحقیق: مؤسسة آل‌البیت   ، قم، مؤسسة آل‌البیت   ، 1413ق._    خزاز رازی، علی بن محمد، کفایة الاثر فی النص علی الائمة الاثنی عشر، تحقیق: عبداللطیف حسینی کوه‌کمری، قم، انتشارات بیدار، 1401ق._    ‏خصیبی، حسین بن حمدان، الهدایة الکبری، بیروت، البلاغ، 1419ق._    شریف رضی، محمد بن حسین، نهج‌ البلاغة (نسخۀ صبحی صالح)، تحقیق: فیض الاسلام، قم، انتشارات هجرت، 1414ق._    صدوق، محمد بن علی بن حسین، الخصال، قم، انتشارات جامعۀ مدرسين، 1403ق.‏_    ______________________________ ، عيون أخبار الرضا  ، تهران، انتشارات جهان، 1378ق.‏_    ______________________________ ، كمال‌الدين و تمام النعمة، تهران، انتشارات اسلامیه، 1395ق._    صنعانی، عبدالرزاق بن همام، المصنف، تحقیق: حبیب الرحمن الاعظمی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا._    طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج علی اهل اللجاج، تحقیق: محمدباقر خرسان، مشهد، نشر مرتضی، 1403ق._    طوسی، محمد بن حسن، الغیبة للحجة، تحقیق: عبادالله تهرانی و علی احمد ناصح، قم، دارالمعارف الاسلامیة، 1411ق._    عجلی، احمد بن عبدالله بن صالح، معرفة ‌الثقات، تحقیق: عبدالعلیم عبدالعظیم البستوی، مدینه، مکتبة الدار، 1405ق._    عسقلانی، احمد بن علی (ابن‌حجر)، لسان‌ المیزان، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، 1390ق._    کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الاسلامیة، 1407ق._    مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، تحقیق: جمعی از محققان، بیروت، داراحیاء التراث العربی، 1403ق._    مروزی، نعیم بن حماد، کتاب الفتن، تحقیق: سهیل زکار، بیروت، دارالفکر، 1414ق._    موسسة المعارف الاسلامیة، معجم احادیث الامام المهدی، قم، مؤسسة المعارف الاسلامیة، 1428ق._    نعمانی، محمد بن ابراهیم، کتاب الغیبة، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، تهران، نشر صدوق، 1397ق. ]]> ::پژوهشکده مهدویت:: Sat, 06 Oct 2018 12:17:47 GMT http://bfnews.ir/vdcgtz9u.ak9xt4prra.html